تعیین خصوصیات مولکولی جدایه های ویروس موزاییک شلغم در ایران

طی سال های ‮‭81‬ تا ،‮‭85‬ مجموعا ‮‭1665‬ نمونه تصادفی و ‮‭355‬ نمونه علایم دار از گیاهان مختلف کروسیفری زراعی، زینتی و نیز برخی گیاهان غیر کروسیفری از ‮‭12‬ استان کشور جمع آوری و آلودگی آن ها به ویروس موزاییک شلغم ‭(Turnip mosaic virus-TuMV) ‬با انجام آزمون سرولوژیکی الایزا سنجیده شد. نتایج بدست آمده از این آزمون با استفاده از مطالعات بیولوژیکی و مولکولی مورد تایید قرار گرفت. بر اساس آزمون سرولوژیکی الایزا، ‮‭309‬ نمونه تصادفی (‮‭24/5‬ درصد) به ‭TuMV ‬آلوده بودند. ویروس موزاییک شلغم علاوه بر میزبان های زراعی کروسیفر، در گیاهان زینتی شامل چلیپا ‭(Matthiola sp.)‬، شب بوی خیری ‭(Chiranthus cheiri)‬، داوودی ‭(Chrysanthemum sp.)‬، اطلسی ‭(Petunia hybrida)‬، گل حنا ‭(Impatient balsamina)‬، کوکب ‭(Dahlia sp.) ‬و گل آهار ‭(Zinia elegans) ‬نیز ردیابی گردید. در این مطالعه، آلودگی طبیعی علف های هرز کروسیفر شامل شلغمی ‭(Rapistrum rugosum)‬، منداب ‭(Eruca sativa)‬، خاکشیر لندنی ‭(Sisymbrium irio)‬، خردل کاذب ‭(Hirschfelida incana) ‬و خاکشیر بی کرک ‭(Sisymbrium loeselii) ‬به ویروس موزاییک شلغم برای اولین بار از ایران گزارش می گردد. مطالعه تنوع بیولوژیکی ‮‭14‬ جدایه ایرانی ‭TuMV ‬با استفاده از میزبان های مختلف از جمله شلغم و تربچه نشان داد که جدایه های ایرانی به دو بیوتیپ ‭B ‬و ‭BR ‬گروه بندی می شوند. همه جدایه های مورد بررسی در این تحقیق با شته سبز هلو ‭(Myzus persicae) ‬انتقال یافتند. در این مطالعه توالی نوکلیوتیدی دو ژن ‭CP ‬و P1 مربوط به ‮‭14‬ جدایه ایرانی ‭TuMV ‬تعیین گردید. این توالی ها با یکدیگر و با ‮‭106‬ توالی نوکلیوتیدی مربوط به جدایه های خارجی مورد مقایسه قرار گرفته و درخت تبارزایی با استفاده از روش ‭Maximum Likelihood-ML ‬رسم گردید. نتایج حاصله نشان دهنده ‮‭92/2‬ تا ‮‭98/8‬ درصد یکنواختی بین ‮‭14‬ جدایه ایرانی ‭TuMV ‬بود. بیشترین یکنواختی مربوط به دو جدایه ‭IRNES‬1 و ‭IRNEB‬1 از استان اصفهان و کمترین یکنواختی مربوط به دو جدایه ‭IRNKhCa ‬و ‭IRNRS‬2 به ترتیب از دو استان خراسان و فارس بود. همچنین نتایج حاصل از رسم درخت تبارزایی با استفاده از روش ‭ML ‬مشخص نمود که جدایه های ایرانی در سه گروه ‭basal-B‬، ‭Asian-BR ‬و یک گروه مستقل ‭(Iranian Independent Group-IRIG) ‬قرار می گیرند. این مطالعه برای اولین بار گسترش وسیع و روابط تبارزایی ویروس موزاییک شلغم جمع آوری شده از میزبان های مختلف در ایران را نشان می دهد. بر اساس این شواهد ایران می تواند به عنوان یکی از خاستگاه های تکاملی این ویروس در نظر گرفته شود، هر چند برای تایید این نظریه نیاز به مطالعه تعداد بسیار بیشتری از جدایه های ایرانی و نیز غیر ایرانی موجود در منطقه آسیا . اروپای میانه‭(mid-Eurasia) ‬می باشد. کلمات کلیدی: ایران، ویروس موزاییک شلغم، گیاهان تیره کلم، پراکنش، میزبان های طبیعی، تبارزایی.