تهیه و ارزیابی هیبریدهای تریپلویید مقاوم به ساقه روی در چغندرقند

تاکنون بیشتر کشت پاییزه کشور محدود به استان خوزستان می شد اما اخیرا امکان کشت پاییزه در سایر مناطق کشور نظیر استان های خراسان، اردبیل (مغان)، فارس و گلستان مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به تفاوت شرایط اقلیمی مناطق جدید با استان خوزستان، اصلاح و تهیه ارقام مناسب برای این مناطق یک ضرورت به شمار می رود. با استفاده از یازده گرده افشان تتراپلویید (بعنوان پایه پدری) و شش سینگل کراس نرعقیم منوژرم (بعنوان پایه مادری) که در ارزیابی های گذشته در مناطق مختلف و در قالب کشت پاییزه از مقاومت خوبی برخوردار بودند اقدام به تهیه هیبریدهای تریپلویید شد. شصت و شش هیبرید حاصل به همراه دو شاهد مقاوم داخلی، دو شاهد مقاوم خارجی و یک شاهد حساس به ساقه روی و در قالب شش آزمایش شانزده رقمی در منطقه دزفول در استان خوزستان، از نظر صفات کمی و کیفی و همچنین مقاومت به ساقه روی مورد ارزیابی قرار گرفتند. در هر آزمایش، یازده هیبرید حاصل از تلاقی گرده افشان های مختلف با یک پایه مادری به همراه ارقام شاهد یاد شده مقایسه محصولی شدند. آزمایش ها در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار پیاده شدند و هر کرت شامل سه خط به طول هشت متر و فاصله ردیف پنجاه سانتی متر بود. آزمایش ها در هفته آخر شهریور ماه سال ‮‭1390‬ بطور همزمان کشت شده و عملیات داشت طبق عرف منطقه صورت گرفت. در بهار سال ‮‭1391‬ پس از شمارش تعداد بوته کل و همچنین تعداد بوته به ساقه رفته هر کرت آزمایشی، نسبت به برداشت آزمایش ها اقدام گردید. از ریشه های هر کرت پس از توزین، نمونه خمیر تهیه شد که جهت تعیین خصوصیات تکنولوژیکی به ستاد موسسه ارسال شدند. نتایج حاصل حاکی از تنوع زیاد بین هیبریدها چه از نظر مقاومت به ساقه روی و چه عملکرد ریشه و شکر بود. در مجموع بسیاری از هیبریدها در مقایسه با دو شاهد مقاوم داخلی از درصد ساقه روی کمتری برخوردار بودند و مقاوم تر از آنها نشان دادند. از نظر عملکرد ریشه و شکر نیز در بسیاری از موارد اختلاف آماری معنی داری بین هیبریدهای انتخابی و ارقام شاهد داخلی مشاهده نشد و هیچ یک از هیبریدها برتری عملکردی محسوسی نسبت به هر دو شاهد داخلی نشان ندادند. از میان هیبریدهای مورد بررسی تعداد یازده هیبرید گزینش شدند که بمنظور ارزیابی تکمیلی در سال زراعی ‮‭1391-92‬ در قالب کشت پاییزه در سه منطقه دزفول، کاشمر و مغان مورد مقایسه محصولی قرار گرفتند. نتایج حاصل حاکی از ارتقا نسبی سطح مقاومت به ساقه روی هیبریدهای جدید در مقایسه با ارقام فعلی بود اما از نظر عملکرد ریشه و شکر پیشرفتی مشاهده نشد و هیبریدهای برتر در سه منطقه تفاوت عملکرد بارزی با ارقام شاهد مقاوم داخلی نشان ندادند. . واژه های کلیدی: چغندر قند، ژرم پلاسم، ساقه روی