تاثیر نظام های مختلف تناوب زراعی بر عملکرد، اجزای عملکرد و پایداری گندم آبی استان گلستان

به منظور بررسی تاثیر نظام های تناوب زراعی برخصوصیات زراعی، عملکرد، اجزای عملکرد وپایداری تولید گندم آبی استان گلستان، این پروژه به مدت شش سال زراعی (‮‭1383‬ تا ‮‭1389‬) طی دو دوره درایستگاه تحقیقات کشاورزی گرگان اجرا شد. در دوره ی اول طی سال های(‮‭1383-86‬) آزمایش به صورت اسپلیت پلات‭(Split Plot) ‬برمبنای طرح پایه ی بلوک های کامل تصادفی‭(RCBD) ‬با سه تکرار اجرا شد.کرت های اصلی شامل پنج نظام تناوب زراعی:1-گندم/آیش/کلزا/سویا، 2-گندم/سویا3،-گندم/آیش/کلزا/ذرت4،-گندم/ذرت، و5-گندم/ذرت/آیش/پنبه کرت های فرعی نیز شامل چهار رقم گندم نان در برگیرنده ی1-تجن، 2-شیرودی، 3-مروارید و‮‭80-19 -4‬‭-N ‬بودند. طی این دوره از بیماری ها یادداشت برداری و جمعیت میکروبی خاک نیز شمارش و تعیین شد. نتایج تجزیه واریانس داده ها نشان داد، بالاترین میزان عملکرد در تناوب شماره یک به دست آمد. در واقع بالا بودن عملکرد دانه در این تناوب به دلیل ایجاد تنوع بالاتر نسبت به سایر نظام های زراعی، افزایش جمعیت میکروبی خاک و کاهش بیماری ها بود. در بین ژنوتیپ ها نیز، لاین ‮‭80-19‬‭-N ‬بالاترین و رقم تجن کم ترین عملکرد را داشت. کشت کلزا و سویا در تناوب موجب بهبود عملکرد گندم شده است. طی دوره ی دوم در سال های (‮‭86-89‬) نیز دو عامل تناوب وژنوتیپ با استفاده از طرح کرت های نواری ‭(Strip Plot) ‬برمبنای طرح پایه ی بلوک های کامل تصادفی‭(RCBD) ‬درسه تکرار ارزیابی شدند. درکرت های افقی شش نظام تناوب زراعی ؛1-گندم/سویا، 2-گندم/ذرت، 3-گندم/کلزا ، 4-گندم/پنبه/گندم ، 5-گندم/کلزا/ جو/ گندم و 6-گندم/کلزا/سویا/پنبه/گندم بررسی شدند. درکرت های عمودی نیز شش لاین و رقم گندم شامل1-تجن، ‮‭3 -2‬ ، ‮‭80-19‬‭-N-‬مروارید، 4-مغان، 5-آرتا و6-دریا، با یکدیگر مقایسه شده واثرات نظام های تناوبی برآنها مورد بررسی قرار گرفت. نمونه گیری خاک، عملیات تهیه وآماده سازی زمین، مصرف کود، تاریخ کاشت، تراکم بذر، مراقبت های زراعی و برداشت محصول براساس شرایط متداول وتوصیه های فنی وبه طور جداگانه برای هرگیاه طی سال های مختلف صورت پذیرفت. طی دوره رشد صفات مختلف زراعی یادداشت برداری شدند. درزمان رسیدن محصول بانمونه گیری پیش از برداشت نهایی عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت، اجزای عملکرد دانه و سایر صفات زراعی اندازه گیری شدند. عملکرد نهایی دانه نیز با برداشت ‮‭20‬ مترمربع از هرکرت مشخص شد. برای هر نظام تناوبی شاخص شانون، شاخص سیمپسون و عکس شاخص سیمپسون، شاخص تنوع تناوب زراعی به طور جداگانه محاسبه شد. داده های به دست آمده با استفاده از نرم افزار ،‭SAS ‬تجزیه واریانس شدند. نتایج نشان داد، بین نظام های تناوبی در دو سال اول و دوم تفاوت قابل ملاحظه نبود. اما در سال های آخر از نظر عملکرد دانه و برخی صفات اختلاف معنی دار‮‭05.0‬‭> P)) ‬بود. درسال زراعی(‮‭88-89‬) بیش ترین عملکرد دانه(‮‭1.540‬ گرم در متر مربع) در تناوب 6 وکم ترین مقدار نیز در تناوب 2 (‮‭3.309‬ گرم در متر مربع )تولید شده است. کشت مداوم گندم و ذرت به شدت عملکرد دانه را کاهش می دهد. درمجموع با افزایش تنوع گیاهان زراعی وکشت یک گیاه از خانواده بقولات موجب شده که عملکرد دانه گندم افزایش یابد. بین ارقام هم در سال های اجرای آزمایش تفاوت بسیار معنی دار((‮‭01.0‬‭> P ‬بود. بیش ترین عملکرد از رقم مروارید و کم ترین عملکرد نیز از رقم تجن به دست آمد. به طور کلی در نظام تناوبی 6(گندم/کلزا/سویا/پنبه/گندم) رقم مروارید با بهبود شاخص های اندازه گیری شده، بهترین عملکرد را تولید نمود. واژه های کلیدی: ارقام گندم، نظام های تناوبی، صفات زراعی، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، شاخص پایداری.