ارزیابی پایه های اوتایپ چغندرقند از نظر تحمل به خشکی

از جمله اهداف به نژادی مقاومت به خشکی در چغندرقند، معرفی رقم هایی است که در شرایط تنش خشکی، کاهش عملکرد کمتری داشته باشند. جهت تهیه رقم های هیبرید با ویژگی ژنتیکی موردنظر، ارزیابی رگه های اوتایپ به عنوان یکی از مراحل تعیین کننده روند اصلاح چغندرقند محسوب می شود. در این تحقیق، تعداد ‮‭29‬ اوتایپ چغندرقند (با درجات متفاوتی از تحمل به خشکی) به همراه رقم شاهد متحمل خارجی ‭(IR‬7) و ژنوتیپ حساس (‮‭191‬) و ژنوتیپ های ،‮‭30908‬ ،‮‭31291 31290‬ و ‮‭31292‬ همراه با توده علوفه ای ‮‭7221‬ در مجموع ‮‭36‬ شماره به صورت کرت های خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار مورد ارزیابی قرار گرفتند. آزمایش در سال ‮‭1391‬ در ایستگاه تحقیقاتی مرحوم مهندس مطهری (عرض جغرافیایی ‮‭35‬ درجه و ‮‭59‬ دقیقه شمالی و طول جغرافیایی ‮‭51‬ درجه و 6 دقیقه شرقی به ارتفاع ‮‭1300‬ متر از سطح دریا) اجرا شد. کرت اصلی به سطوح تنش (شامل دو سطح آبیاری نرمال و اعمال تنش) و کرت های فرعی به ‮‭36‬ لاین و رقم موردمطالعه اختصاص یافت. در هر دو شرایط، آبیاری تا مرحله ت نک و وجین (استقرار بوته ها) به طور معمول انجام اما آبیاری های بعدی در شرایط تنش بر اساس حدود ‮‭270‬ میلی متر و در شرایط بدون تنش بر اساس ‮‭80-90‬ میلی متر تبخیر از تشتک تبخیر صورت گرفت. هر کرت از یک خط کاشت به طول هشت متر و فاصله ردیف های کاشت ‮‭50‬ سانتی متر تشکیل یافته بود. نتایج نشان داد اعمال تنش خشکی (‮‭72.0‬‭=SI) ‬موجب کاهش پوشش سطح خاک از حدود ‮‭57‬ به ‮‭38‬ درصد و همچنین، تسریع در کاهش سطح سبز در مزرعه از ‮‭81‬ به ‮‭67‬ روز پس از کاشت شد. علاوه بر این، اعمال تنش خشکی موجب افزایش نمره پژمردگی (‮‭3/17‬) و نمره مرگ ومیر بوته ها (‮‭1/90‬) نسبت به شرایط نرمال (به ترتیب معادل ‮‭1/54‬ و ‮‭1/50‬) شد. میانگین عملکرد ریشه، شکر خام، شکر سفید، عیار قند ناخالص و خالص در واکنش نسبت به تنش، به ترتیب معادل ،‮‭59‬ ،‮‭72‬ ،‮‭33 76‬ و ‮‭43‬ درصد کاهش و میزان سدیم محتوی ریشه و قند ملاس به ترتیب معادل ‮‭23‬ و ‮‭13‬ درصد افزایش معنی داری یافت. معنی دار شدن اثر ژنوتیپ و اثرمتقابل تنش ا ژنوتیپ بر خصوصیات کمی محصول حاکی از تنوع وسیع مواد ژنتیکی از لحاظ واکنش نسبت به تنش خشکی بود. بر پایه نظریه فرناندز، هشت ژنوتیپ ،3 ،‮‭35‬ ،‮‭32‬ ،5 ،‮‭34‬ ،‮‭26 13‬ و ‮‭36‬ جزو گروه ‭A (‬عملکرد بالا در شرایط نرمال و تنش) قرار گرفتند. مقایسه شانزده شاخص مختلف تحمل نیز نشان داد که هفت شاخص ‭GMP‬، ‭HM‬، K2‭STI‬، ‭SNPI‬، ‭STI‬، ‭YI ‬و ‭YS ‬توانستند هشت ژنوتیپ متعلق به گروه ‭A ‬را به درستی تشخیص دهند. گرچه، مطالعه ضرایب همبستگی بین شاخص های تحمل و عملکرد شکر خام در شرایط نرمال و تنش حاکی از برتری شاخص های ‭SSPI‬، ‭ATI‬، ‭MP‬، ‭TOL‬، ‭GMP‬، ‭STI‬، ‭RDY‬، K1‭STI‬، ‭HM‬، ‭YI‬، K2‭STI‬، ‭SNPI ‬و ‭DI ‬بود. در نهایت، ژنوتیپ های 3 (‮‭110-29‬‭.O.T.‬‮‭25-110‬)، 5 ‭(O.T.‬‮‭09-110‬)، ‮‭13‬ ‭(O.T) ‬و ‮‭26‬ (‮‭110-17‬‭.O.T) ‬بیشترین تحمل به خشکی را در بین اوتایپ های موردمطالعه به خود اختصاص دادند. 2. واژه های کلیدی تحمل به خشکی، تنش خشکی، چغندرقند، صفات فیزیولوژیک، کرج، لاین اوتایپ.