بررسی اثر سرکه چوب بر روی بیمارگرهای قارچی خاکزاد خیار گلخانه ای

هر ساله در ایران بیماری های قارچی خاکبرد، خسارت قابل توجهی را به خیار گلخانه ای در اکثر مناطق کشت آن وارد کرده و حجم زیادی از سموم شیمیایی برای کنترل این نوع بیماری ها مصرف می شود. سرکه چوب یا ‭pyroligneous acid ‬در روند تولید ذغال چوب تولید شده و مایعی است که از گاز حاصل از سوختن چوب تحت شرایط بی هوازی و تقطیر و فشرده سازی آن به دست می آید و اثرات ضد میکروبی آن بر روی تعدادی از بیمارگرهای گیاهی نشان داده شده است. در این بررسی تاثیر سرکه چوب تولید شده در ایران بر روی رشد بیمارگرهای قارچی خاکبرد خیار گلخانه ای در شرایط آزمایشگاه و گلخانه بررسی شد. برای این منظور بیمارگرهای ‭Fusarium oxysporum f. sp. radicis cucumerinum‬، ‭Pythium aphanidermatum‬، ‭Verticillium dahliae‬، ‭Sclerotinia sclerotiorum‬، ‭Phytophthora drechsleri ‬و ‭Rhizoctonia solani ‬در آزمایشگاه تحت تاثیر غلظت های مختلف (‮‭75‬/،‮‭5 0‬/،‮‭37 0‬/،‮‭25 0‬/،‮‭125 0‬/،‮‭0/05 0‬ و ‮‭0/025‬ درصد حجمی) سرکه چوب قرار داده شده و تاثیر آن ها بر میزان رشد میسلیومی پرگنه قارچ های مذکور در مقایسه با شاهد بدون سرکه در یک طرح کاملا تصادفی با چهار تکرار بررسی شد. آزمایش مشابهی نیز با استفاده از پتری های تیغه دار برای بررسی اثر مواد فرار سرکه چوب روی قارچ های فوق انجام گردید. در آزمایشات گلخانه ای، بستر کشت نشاهای خیار با زادمایه هر یک از جدایه ها آلوده شده وسه غلظت از سرکه چوب، که در بررسی های آزمایشگاهی اثرات بازدارندگی معنی داری نشان دادند (در ‭P. drechsleri ‬از غلظت 1 درصد سرکه چوب نیز استفاده گردید)، انتخاب و یک روز پس از کشت، و به فواصل دو هفته یک بار (حداکثر در سه نوبت) به بستر کشت گیاهچه ها اضافه شد. آزمایشات گلخانه ای در طرح کاملا تصادفی با پنج تکرار برای هر تیمار انجام شد. تاثیر سرکه چوب در کنترل هر یک از بیمارگرها از طریق تعیین درصد شدت بیماری و مقایسه وزن تر و خشک ریشه و اندام های هوایی تعیین گردید. نتایج نشان داد که متابولیت های فرار و غیر فرار سرکه چوب بر رشد بیمارگرهای فوق الذکر به صورت معنی داری اثرات بازدارندگی داشتند. در بررسی متابولیت های فرار و غیر فرار بیشترین تاثیر مربوط به غلظت های ‮‭0/75‬ و ‮‭0/5‬ درصد سرکه چوب بود و با کاهش غلظت از اثر بازدارندگی آن کاسته شد. تجزیه واریانس داده های حاصل از بررسی های گلخانه ای نشان داد که همه غلظت های سرکه ی چوب به کار رفته در مقایسه با شاهد (تیمار آلوده شده به قارچ) ضمن کاهش شدت بیماری، باعث افزایش شاخص های رشدی در بوته های خیار شدند. در قارچ های ‭V. dahliae ‬و ‭P. aphanidermatum ‬غلظت ‮‭0/125‬ درصد سرکه چوب، در قارچ های ‭F. oxysporum ‬و ‭R. solani ‬غلظت ‮‭0/25‬ درصد، و در قارچ ‭P. drechsleri ‬غلظت 1 درصد بیشترین تاثیر را در کاهش شدت بیماری و افزایش شاخص های رشدی نشان دادند. این بررسی نشان داد که سرکه ی چوب تاثیر قابل توجهی در کنترل بیماری های قارچی خاکبرد خیار گلخانه ای و افزایش شاخصه های رشدی دارد. کلمات کلیدی: سرکه چوب، بیمارگر، خاکزاد، خیار، گلخانه، قارچ ایستایی، قارچ کشی، مواد با منشا طبیعی، تحریک کننده رشد