بررسی قابلیت راتون زایی ارقام و لاین های مختلف برنج با مشارکت کشاورزان در استان گیلان

برنج دومین غله جهان است و غذای اصلی بیش از نیمی از مردم جهان بخصوص کشورهای در حال توسعه را تشکیل می دهد. در گیاهان گرامینه پنجه زدن و تولید ساقه های ثانویه در صورت موجود بودن مواد غذایی و درجه حرارت مناسب یک صفت دایمی به حساب می آید. راتونینگ یا عملیات وارویش به صورت حفظ گیاه جهت رشد در فصل بعدی تعریف می گردد. در این تحقیق، به منظور مطالعه پتانسیل راتون زایی ارقام مختلف برنج، تعداد ‮‭184‬ رقم از ارقام بومی، اصلاح شده و خارجی موجود در کلکسیون موسسه تحقیقات برنج کشور واقع در رشت، به صورت مشاهده ای مورد بررسی قرارگرفتند که از بین آنها تعداد ‮‭35‬ لاین اصلاحی و رقم محلی براساس عملکرد دانه، طول دوره رشد و قدرت رشد مجدد (پتانسیل راتون زایی) با شاخص ضعیف تا خیلی خوب انتخاب گردیدند. در سال دوم ارقام انتخابی از نظر پدیده راتون زایی در 7 منطقه استان گیلان با مشارکت کشاورزان پیشرو مورد ارزیابی مجدد قرار گرفتند. در چهار منطقه ماسال، شفت، آبکنار انزلی و سنگر به دلیل عدم مدیریت زراعی کشاورزان، محصول راتون برداشت نگردید. نتایج حاصل از تجزیه واریانس در سه منطقه رشت، چپرسر و صومعه سرا نشان داد که بین اکثر صفات مورد ارزیابی در محصول اصلی و راتون به استثنای دو صفت طول خوشه و عرض برگ پرچم، اختلاف معنی داری وجود داشت. از مجموع تجزیه های انجام شده به ترتیب در رشت، چپرسر و صومعه سرا تعداد ،‮‭18 20‬ و 9 لاین و رقم با پتانسیل عملکرد اصلی و راتون قابل قبول مورد گزینش قرار گرفتند. نتایج حاصل از مقایسه میانگین با استفاده از روش توکی در دو منطقه رشت و چپرسر نشان داد که ارقام مورد بررسی از نظر محصول اصلی در هفت گروه و از نظر محصول راتون در هشت گروه قرار گرفتند، ، به طوری که بیشترین و کمترین محصول اصلی به ترتیب مربوط به لاین ‮‭893/5‬) 1‭-RI‬‮‭18430‬ تن در هکتار) و لاین ‮‭65-18437‬ (‮‭2/3115‬ تن در هکتار) بود. در حالی که بیشترین و کمترین میزان عملکرد دانه راتون به ترتیب به لاین ‮‭21-18430‬ (‮‭920‬ کیلوگرم در هکتار) و رقم حسنی (‮‭355‬ کیلوگرم در هکتار) تعلق داشت. اما مجموع عملکرد دانه سه لاین اصلاحی ‮‭18430‬-،‮‭13-18446 1‬ و ‮‭21-18430‬ به ترتیب با مقدار ‮‭546‬/،‮‭5/633 6‬ و ‮‭5/240‬ تن در هکتار، بیشترین عملکرد کل را نشان دادند. لاین های اصلاحی مذکور با دارا بودن کل طول دوره رشد (محصول اصلی و راتون) بین ‮‭142-148‬ روز می توانند برای کشت در دو منطقه رشت و چپرسر در صورت اقتصادی بودن و دارا بودن سازگاری مورد توجه قرار گیرند. همچنین با بررسی تعداد ‮‭80‬ لاین نوترکیب جهت شناسایی ژن های کمی مرتبط با صفت راتون زایی مورد ارزیابی مولکولی با استفاده از نشانگرهای ریزماهواره واقع شدند و منجر به شناسایی ‭QTL‬های کنترل کننده صفات مرتبط با راتون زایی روی کروموزوم های ،1 ،3 ،‮‭6 5‬ و 7 ( معرفی شده توسط سایر محققین) و برای اولین بار‭QTL‬های جدید کنترل کننده صفات مذکور روی کروموزوم های 8 و ‮‭11‬ نیز شناسایی شدند. واژه های کلیدی: برنج، وارویش (راتونینگ)، نشانگر مولکولی ریزماهواره، مکان یابی ژن