ارزیابی آگرومورفولوژیکی کلکسیون جو وحشی ‭(Hordeum spontaneum) ‬بانک ژن گیاهی ملی ایران با تاکید بر صفات سازگاری نسبت به تنش خشکی

هدف از انجام این تحقیق، بررسی تنوع ژنتیکی در اکوتیپ های مختلف جو وحشی به ویژه برای صفات سازگاری با شرایط نامساعد محیطی از جمله تنش خشکی بود. در این آزمایش ‮‭188‬ اکوتیپ‭Hordeum spontaneum L. ‬از کلکسیون جو وحشی بانک ژن گیاهی ملی ایران، مورد ارزیابی قرار گرفتند. صفات مورد بررسی شامل ‮‭24‬ صفت زراعی، فنولوژیکی، مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی می شد که در شرایط مزرعه ای اندازه گیری شدند. نتایج حاصل از بررسی پارامترهای آمار توصیفی صفات کمی اکوتیپ ها نشان دهنده این امر بود که دامنه تنوع در صفات مختلف، متفاوت می باشد. مطالعه تنوع فنوتیپی خواب در بذر تازه اکوتیپ های اقلیم های مختلف نشان داد که میزان آن در اکوتیپ های مناطق بیابانی و بیابانی سرد (به ترتیب ‮‭77/6‬ و ‮‭83/7‬ درصد)، به طرز معنی داری بالاتر از اکوتیپ های مناطق استپی سرد (‮‭45/6‬ درصد) می باشد. مطالعه ارتباط خواب بذر با دیگر صفات مورفولوژیک، نشان دهنده وجود همبستگی معنی داری بین این صفت و برخی از صفات کیفی مانند رنگ گلوم، رنگ دانه و رنگ ریشک بود. آزمایشات رفع خفتگی نشان داد، بهترین تیمار برای رفع خواب در بذر این گونه، تیمار دمای ‮‭35‬ درجه سانتیگراد به مدت دو هفته بود. با هدف ارزیابی اکوتیپ ها در شرایط تنش خشکی، ‮‭19‬ اکوتیپ جو وحشی بر اساس حداکثر میزان تنوع فنوتیپی از میان ‮‭188‬ نمونه ژنتیکی کلکسیون جو وحشی بانک ژن گیاهی ملی ایران انتخاب شدند و به همراه رقم جو زراعی نصرت که در شرایط نرمال و تنش از پتانسیل عملکرد بالایی برخوردار است، از نظر تحمل به تنش خشکی مورد بررسی قرار گرفتند. آزمایش در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با 3 تکرار انجام شد و نمونه ها در دو شرایط آبیاری نرمال و تنش خشکی در مرحله زایشی مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد در شرایط رطوبتی نرمال، صفات مربوط به اجزای عملکرد، همبستگی معنی داری با شاخص تحمل به تنش‭( STI) ‬داشتند. بر اساس نتایج حاصل از این تحقیق، چهار ژنوتیپ 4 (‮‭556/1‬‭TN-)‬، 7 (‮‭1073‬‭(TN-‬‮‭12‬، (‮‭1363‬ ‭(TN-‬و‮‭16‬ (‮‭1674‬‭(TN- ‬دارای بالاترین میانگین شاخص تحمل تنش و صفات اجزای عملکرد بودند، این ژنوتیپ ها دارای کمترین مقدار در شاخص حساسیت به تنش ‭(SSI) ‬بوده (‮‭0/65‬) علاوه بر این، میزان اتلاف آب نسبی برگ نیز در این ژنوتیپ ها پایین تر از ژنوتیپ های دیگر بود (‮‭59‬ درصد). از این رو به نظر می رسد این ژنوتیپ ها سازگاری بیشتری با شرایط تنش خشکی دارند. واژه های کلیدی‭: Hordeum spontaneum L ‬، تنش خشکی، سازگاری اکولوژیکی و تنوع ژنتیکی.