اثر تنش شوری بر رشد دو گونه صنوبر(کبوده و پده) و هیبریدهای بین آن ها (ایستگاه البرز)

درختان صنوبر کبوده و پده از گونه های بومی کشور ایران به شمار می آیند. صنوبر کبوده به لحاظ سازگاری و تولید چوب و فرم کیفی تنه وگونه صنوبر پده نیز به دلیل مقاومت به شرایط اقلیمی گرم و خشک و شوری خاک از پتانسیل های بسیاری جهت زراعت چوب برخوردارند. هدف از این تحقیق ارزیابی میزان مقاومت به تنش شوری و رشد چهار کلن صنوبر ‭(Populus alba ‬‮‭58‬.،‮‭57‬ ‭Populus alba ‬‮‭44‬.،9 ‭Populus euphratica ‬و هیبرید ‮‭44/9‬ ‭P. euphratica x P. alba) ‬درشرایط گلخانه و نیز عرصه غیر شور ایستگاه البرز کرج (شاهد) بوده است تا در نهایت این کلن ها با مناطق شور مورد ارزیابی قرار گیرند. تعداد ‮‭30‬ قلمه از کلن های مورد بررسی صنوبر انتخاب و در ظرفهای پلاستیکی حاوی محلول غذایی نیم غلظت هوگلند در شرایط گلخانه به صورت آزمایش فاکتوریل با طرح کاملا تصادفی قرار داده شدند. تیمار شوری با چهار سطح صفر (شاهد)، ،‮‭50 20‬ و ‮‭80‬ میلی مولار اعمال گردید. ویژگی های رویشی شامل درصد زنده مانی، تعداد برگ، تعداد شاخه های فرعی، ارتفاع و زی توده خشک (برگ، ساقه و ریشه) مورد اندازه گیری قرار گرفت. در عرصه نیز نهال یکساله کلن های صنوبر به صورت گروهی و در فاصله 3*3 متر در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار کاشته شدند. ویژگیهای رویشی نهالها شامل قطر در ارتفاع ‮‭30‬ سانتیمتری بالای زمین، ارتفاع، سطح برگ، ضخامت برگ، سطح ویژه برگ و درصد ماده خشک برگ اندازه گیری گردید. همچنین ویژگیهای فیزیولوژیک برگ شامل پرولین، قند، کلروفیل، کاروتنویید، پرولین، فعالیت پراکسیداز و مقدار آب نسبی ‭(RWC) ‬بر اساس روشهای استاندارد اندازه گیری شد. نتایج تجزیه واریانس ویژگیهای رویشی کلنهای صنوبر تحت تنش شوری در شرایط گلخانه تفاوت معنی داری را برای صفات تعداد برگ، ارتفاع و زی توده خشک نشان داد. بیشترین تعداد برگ و زی توده خشک مربوط به کلن هیبرید به ترتیب با ‮‭28‬ برگ و ‮‭3/98‬ گرم بود. نتایج تجزیه واریانس در عرصه تحقیقاتی نشان داد که کلن های صنوبر به لحاظ صفات درصد زنده مانی، قطر، ارتفاع، سطح برگ، سطح ویژه برگ و ماده خشک برگ تفاوت معنی داری داشته اند. مقایسه میانگین رشد قطری و ارتفاعی کلن های صنوبردر سال سوم رشد نشان دادکه گونه پده و کلن هیبرید بیشترین رشد قطری و کلن کبوده ‮‭58/57‬ و هیبرید بیشترین رشد ارتفاعی را داشتند. درصد زنده مانی کلن ها نیز بیش از ‮‭80‬ درصد بود. همچنین بیشترین مقدار سطح برگ و سطح ویژه برگ نیز مربوط به کلن هیبرید بود. نتایج تجزیه واریانس ویژگی های فیزیولوژیک برگ نشان داد که به غیر از صفت قند محلول کلن های صنوبر به لحاظ سایر صفات فیزیولوژیک تفاوت معنی داری داشتند. بیشترین مقدار پرولین، پروتیین کل و فعالیت پراکسیداز مربوط به دو کلن کبوده بود. گونه پده کمترین مقدار کلروفیل و کاروتنویید را داشت. همچنین دو کلن پده و هیبرید بیشترین مقدار آب نسبی را داشتند که نشان دهنده مقاومت بالای این دو کلن در از دست دادن آب تحت تنش های شوری و خشکی است. کلمات کلیدی: صنوبر، پده، کبوده، هیبرید، تنش شوری، ویژگی های رویشی، ویژگی های فیزیولوژیک