اثر تنش شوری بر رشد دو گونه صنوبر (کبوده و پده) و هیبریدهای بین آن ها (اصفهان)

درختان صنوبر کبوده و پده از گونه های بومی کشور ایران به شمار می آیند. صنوبر کبوده به لحاظ سازگاری و تولید چوب و فرم کیفی تنه برای فضای سبز و صنوبر پده نیز به دلیل مقاومت به شرایط اقلیمی گرم و خشک و شوری خاک از پتانسیل های بسیاری برخوردارند. در برنامه های دورگ گیری بین گونه ای، انتقال صفت شوری و مقاومت به تنش شوری از پده و انتقال صفت فرم کیفی تنه و رشد زیاد از صنوبر کبوده از اهمیت خاصی برخوردار بوده است. هدف از این تحقیق ارزیابی میزان مقاومت به تنش شوری و رشد چهار کلن صنوبر ‭(Populus alba ‬‮‭58‬.،‮‭57‬ ‭Populus alba ‬‮‭44‬.،9 ‭Populus euphratica ‬وهیبرید ‮‭44/9‬ ‭P. euphratica x P. alba) ‬در ایستگاه رودشت اصفهان بوده است. طرح حاضر به مدت پنج سال (‮‭1388-1392‬) در ایستگاه تحقیقات رودشت اصفهان به اجرا گذاشته شد. بدین منظور از درختان پده، کبوده و هیبرید پده در کبوده موجود در کلکسیون ایستگاه تحقیقات البرز کرج قلمه به ارتفاع حدود‮‭20- 25‬ و قطر‮‭1 -1/5‬ سانتیمتر تهیه شده و پس از کاشت و ریشه دار شدن قلمه ها در ایستگاه شهید فزوه به زمین اصلی طرح در ایستگاه رودشت منتقل گردید. کلنهای صنوبر در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار کاشته شدند. ویژگیهای رویشی نهالها شامل درصد زنده مانی، قطردر ارتفاع ‮‭30‬ سانتیمتری و ارتفاع طی سه سال متوالی (‮‭1390-1392‬) مورد اندازه گیری قرار گرفت. همچنین سطح برگ، ضخامت برگ، سطح ویژه برگ و درصد ماده خشک برگ نیز در سال اول بعد از کاشت اندازه گیری گردید. ویژگیهای فیزیولوژیک برگ شامل پرولین، قند، کلروفیل ‭a ‬و b، کارتنویید، پروتیین کل، مقدار پراکسیداز و درصد رطوبت نسبی بر اساس روشهای استاندارد اندازه گیری شد. نتایج تجزیه واریانس ویژگیهای رویشی کلن های صنوبر نشان داد که صفات درصد زنده مانی، قطر و ارتفاع اختلاف معنی داری را در طی سه سال بعد از کاشت نشان داد. آزمون مقایسه میانگین ها نشان داد که گونه پده با ‮‭93‬ درصد و کلن هیبرید با ‮‭85‬ درصد بیشترین زنده مانی را در سال سوم بعد از کاشت در مقایسه با کلن های کبوده داشته اند. همچنین گونه پده با رشد قطری ‮‭3/8‬ سانتیمتر و ارتفاع ‮‭1/6‬ متر بیشترین مقدار را در سال سوم بعد از کاشت داشته است. کلن هیبرید دارای تحمل رشد در عرصه شور ایستگاه رودشت اصفهان را داشته ولی حساس بودن به سرمای دیررس بهاره به ویژه در سال دوم بعد از کاشت سبب سرمازدگی قسمت انتهایی نهال ها شده و سبب کندی رشد این کلن شده است. نتایج ویژگیهای فیزیولوژیکی برگ نشان داد که کلن های صنوبر از نظر صفات پرولین، کلروفیل ‭a ‬و ‭b ‬، کارتنویید، پروتیین کل و درصد رطوبت نسبی ‭(RWC) ‬دارای اختلاف معنی داری بودند. در نهایت کلن هیبرید از توان رویشی و استقرار مناسبی در عرصه شور ایستگاه تحقیقات شوری برخوردار بوده و سرمای دیر رس در برخی از سال ها یکی از موانع جدی برای توسعه این کلن محسوب می شود. کلمات کلیدی: پده، کبوده، صنوبر، هیبرید، تنش شوری، ویژگی های رویشی، ویژگی های فیزیولوژیک