ارزیابی پایه های نخبه بارانک ‭(Sorbus torminalis L.) ‬به منظور تشکیل باغ بذر و تولید انبوه نهال سریع الرشد

بارانک ‭(Sorbus torminalis L. Crantz) ‬یکی از گونه های مهم جنگلی است که در شمال ایران از جنگلهای ارسباران در غرب تا جنگلهای گلیداغی در شرق در نواری بهطول حدود ‮‭800‬ کیلومتر بهطور عمده در ارتفاعات بالاتر از ‮‭1000‬ متر بهصورت پراکنده دیده می شود. در جنگلهای جهان، بارانک بهدلیل مدیریت عملیات جنگلداری در سطح وسیع و شدت چرای دام مورد تخریب قرار گرفته است. اگرچه مطالعات پراکندهای از نظر ویژگیهای جنگل شناسی این گونه صورت گرفته است ولی مطالعات تنوع ژنتیکی و انتخاب پایه های برتر با هدف تولید نهال سریع الرشد و احداث باغ بذر ضرورت دارد. از این رو این طرح با هدف ارزیابی چند جمعیت از بارانک و شناخت توانمندیهای آنها در جهت تولید نهال مناسب اجرا شده است. برای این منظور ابتدا در جنگل های حوزه شرکت سهامی جوب فریم چهار رویشگاه بارانک بهنامهای پاردکلا، میانا، سنگده و اشک انتخاب و در هر رویشگا از ‮‭10‬ پایه مادری برتر بذر تهیه شد. بذور در قالب طرح آماری آشیانهای با سه تکرار در نهالستان درزیکلا شرکت چوب فریم کاشته شد. در سال اول روند سبز شدن بذر و میزان تلفات نونهالها بهطور هفتگی از ‮‭15‬ اسفند تا ‮‭15‬ اردیبهشت ثبت گردید. در پایان سالهای اول و دوم قطر و ارتفاع و نیز زندهمانی نهالها ثبت شد. نتایج نشان داد اثر مبدا بذر روی جوانهزنی بذر بارانک ، رویش دوساله قطری و ارتفاعی و زندهمانی نهال بارانک در نهالستان درزیکلا فریم معنیدار گردید. بیشترین جوانهزنی بذور بارانک حدود ‮‭46‬ درصد بوده که مربوط به بذرهای مبدا اشک بود. اما بیشترین زندهمانی بهمیزان ‮‭89‬ درصد به نهالهای مبدا سنگده و کمترین آن به نهالهای مبدا اشک (‮‭64‬ درصد) مربوط شد. نهالهای مبدا سنگده و پاردکلا با حدود ‮‭10/5‬ میلیمتر رویش دو ساله قطری و حدود ‮‭54‬ سانتیمتر رویش دوساله ارتفاع بهعنوان مناسبترین مبداهای بذری انتحاب شدند. در همه مبداها بین پایههای مادری از نظر جوانهزنی بذور، زندهمانی نهال و همچنین رویش قطری و ارتفاعی تفاوت معنیدار دیده شد این نتیجه امید به انتخاب پایههای مادری برتر، با هدف تولید نهال سریعالرشد را تقویت میکند. بر اساس حداقل ویژگیهای کمی و کیفی مربوط به نهالهای قابل انتقال بارانک، بهترتیب ‮‭50‬ درصد، ‮‭40‬ درصد، ‮‭60‬ و ‮‭30‬ درصد از پایههای مادری مورد بررسی از مبداهای پاردکلا، میانا، سنگده و اشک میتوانند برای تهیه بذر و تولید نهال برای برنامههای اصلاحی پشنهاد شوند. واژههای کلیدی: بارانک، تولید نهال، پایههای مادری، سریعالرشد، جنگلهای فریم، نهالستان