بررسی الگوی استفاده از اراضی در استان های شمال شرقی ایران

نوع کاربری اراضی و مدیریت آن، عوامل بسیار مهمی در فرسایش و رسوب دهی حوزه های آبخیز می باشند که به دلیل کم توجهی به این موضوع، در شرایط کنونی مقدار فرسایش خاک و تولید رسوب در حوزه های آبخیز ایران شرایط خوبی ندارد. از سوی دیگر، عدم رعایت تناسب و قابلیت در کاربری اراضی، موجب افزایش هزینه های تولید در این مناطق شده است. بنابراین، بررسی ارتباط بین تغییرات ایجاد شده در کاربری های مختلف و پیامدهای آن در راستای مدیریت صحیح و بهینه آنها، ضروری به نظر میرسد. در این پژوهش که در دو استان خراسان رضوی و سمنان صورت گرفت، انواع مختلف مدیریت اراضی، به همراه درآمد خالص ناشی از آن مشخص و میزان فرسایش و رسوب دهی، در هر یک از آن ها محاسبه و به عنوان داده های ورودی مورد استفاده قرار گرفت. به منظور رسیدن به توسعه و به کارگیری روشی به منظور ترسیم الگوی بهینه استفاده از اراضی برای حداقل فرسایش و رسوب و افزایش درآمد کاربران با استفاده از مدل برنامه ریزی چند هدفی متناسب با شکل توابع هدف و محدودیت ها گزینه های بهینه تعیین و ارایه شد. تعیین سطح بهینه کاربری ها در این پژوهش با استفاده از مدل برنامه ریزی خطی در سه گزینه وضعیت کنونی کاربری ها، وضعیت کنونی کاربری ها همراه با اعمال مدیریت و وضعیت استاندارد کاربری ها صورت گرفت. نتایج نشان داد سطح کاربری ها در حال حاضر برای کمینه کردن فرسایش و بیشینه کردن سوددهی، بهینه نبوده و مدیریت خوبی در آن ها اعمال نمیشود و در نتیجه برای رسیدن به شرایط بهینه نیازمند تغییرات است. نتایج حاصل در حوزه آبخیز ششتمد شهرستان سبزوار در خراسان رضوی نشان داد که در شرایط بهینه، سطح اراضی باغی ‮‭10/44‬ درصد افزایش، سطح اراضی دیم ‮‭0/27‬ درصد کاهش و سطح اراضی آبی ‮‭15‬ درصد کاهش می یابد. همچنین، میزان فرسایش خاک و سوددهی اراضی پس از بهینه سازی کاربری ها و در شرایط استاندارد مدیریت استفاده از اراضی، به ترتیب ‮‭46/6‬ درصد کاهش و ‮‭0/22‬ درصد افزایش یافته است. در حوزه آبخیز گل رودبار سمنان نیز برای داشتن شرایط بهینه اراضی باید سطح اراضی باغی /2 درصد افزایش، اراضی مرتعی 2/ درصد افزایش و سطح اراضی تحت زراعت آبی /2 درصد افزایش داشته باشد. علاوه بر این، در این حوضه، در صورت بهینه سازی کاربری ها و در شرایط استاندارد مدیریت استفاده از اراضی، میزان فرسایش خاک و سوددهی اراضی به ترتیب ‮‭6 / 2‬ درصد کاهش و / درصد افزایش می یابد. واژه های کلیدی: آنالیز حساسیت، برنامه ریزی خطی، بهینه سازی، کاربری اراضی، مدیریت اراضی