کود آبیاری گندم گامی موثر در افزایش عملکرد گندم

این تحقیق به منظور بررسی کود آبیاری و تعیین میزان مناسب عناصر ازت و کم مصرف و تاثیرات و نحوه جذب عناصر غذایی در گندم و مقایسه با روش مصرف خاکی در سیستم آبیاری (کلاسیک ثابت) به اجرا در آمد.آزمایش به کمک 5 خط لوله فرعی و با الهام از سیستم آبیاری بارانی سه شاخه ای که قالب آماری آن به صورت نواری است انجام شد. تزریق کود طبق توصیه کودی بر اساس آزمون خاک به کمک یک دستگاه ونتوری در خط لوله میانی انجام شد. توزیع کود از منبع نیترات آمونیوم و کلاتهای آهن ، منگنز و روی از طریق ونتوری به داخل سیستم تزریق گردید. توزیع کود در دو قطعه مجاور این لوله به صورت غیریکنواخت بود و مقادیر کود دریافتی با فاصله گرفتن از لوله وسط کاهش یافت. تیمارها عبارت بودند از T1= مصرف خاکی نیتروژن و عناصر کم مصرف بر اساس آزمون خاک و تیمار های T2 ، T3و T4 شامل تیمارهای کودآبیاری بودند که بر اساس فاصله از خط تزریق کود (‮‭6 3‬، و 9 متر) نسبت های مختلفی از کودها را در داخل قطعات پخش گردید. نتایج در منطقه کرج نشان داد با افزایش غلظت نیترات آمونیوم عملکرد کاه و کلش و وزن هزار دانه بطور معنی دار نسبت به شاهد افزایش یافت. با مصرف ‮‭134/4‬ کیلوگرم در هکتار نیتروژن به فرم نیترات، به طور متوسط بیشترین عملکرد دانه (‮‭5156‬ کیلوگرم در هکتار) ، وزن هزار دانه (‮‭40‬ گرم )و عملکرد کاه (‮‭12478‬ کیلوگرم درهکتار) در تیمار فاصله 3 متر از خط تزریق کودآبیاری بدست آمد در حالیکه حداکثر عملکرد در تیمار شاهد (مصرف خاکی ) با مصرف متوسط ‮‭184‬ کیلوگرم ازت در طی سه سال در منطقه کرج بطور متوسط ‮‭4442‬ کیلوگرم در هکتار دانه گندم حاصل شد. در این آزمایش فواصل 3 و 6 و 9 متر به ترتیب بیشترین توزیع نیتروژن و عناصر کم مصرف را داشتند. در منطقه همدان بیشترین عملکرد دانه با مصرف ‮‭290‬ کیلوگرم در هکتار نیترات آمونیوم بدست آمد اما وزن هزار دانه با مصرف ‮‭190‬ کیلوگرم در هکتار حاصل شد. در فارس بیشترین عملکرد دانه گندم با مصرف ‮‭350‬ کیلوگرم نیترات آمونیوم در هکتار بدست آمد. نتایج نشان داد بین غلظت عناصر آهن ، روی و منگنز و عملکرد دانه گندم در تیمارهای مختلف کود آبیاری همبستگی مثبتی وجود ندارد. در همدان از مقایسه روابط عملکرد دانه گندم با میزان کود آهن و روی مصرفی در تیمار های کود آبیاری مشاهده گردید که بیشترین عملکرد با مصرف ‮‭2/4‬ کیلوگرم کلات آهن در هکتارحاصل شد. رابطه رگرسیونی بین میزان کود روی مصرف شده با عملکرد دانه گندم (‮‭5115‬ کیلوگرم در هکتار) همبستگی نشان داد (‮‭0/78‬R2= ) و بیشترین عملکرد با مصرف ‮‭5/2‬ کیلوگرم در هکتار کلات روی بدست آمد. به منظور تعیین مقدار و زمان مناسب مصرف کود نیتروژنی اوره با استفاده از روش کود آبیاری بر اساس مراحل مختلف رشد گندم سه تیمار کود نیتروژن و سه تیمار نوع تقسیط بشرح بند الف برای سال اول و بند ب برای سال دوم و با استفاده از روش آماری آزمون ‭T ‬به مدت دو سال اجرا گردید. الف: تیمارهای کود نیتروژنی شامل ‮‭50‬ ‭: N‬1 درصد کمتر از توصیه عمومی (‮‭67/5‬ کیلوگرم نیتروژن خالص در هکتار)، ‮‭25‬ ‭: N‬2 درصد کمتر از توصیه عمومی (‮‭100‬ کیلوگرم نیتروژن خالص در هکتار) و N3: به اندازه توصیه عمومی (‮‭135‬ کیلوگرم نیتروژن خالص در هکتار) در مراحل مختلف رشد گندم تحت انواع تقسیط بشرح ذیل در نظر گرفته شد. مراحل رشد بر اساس مراحل فنولوژیک رشد زادوکس ‭(Zadox) ‬با مقیاس کد اعشاری منظور گردید‭. S‬1: سه تقسیط در مراحل رشد: پنجه دهی (‮‭23-29‬)، 2: ساقه دهی (‮‭31-32‬)، 3: خوشه دهی (‮‭50-59‬‭) S‬2: پنج تقسیط در مراحل رشد 1: یک نوبت در پنجه دهی (‮‭23-29‬)، 2: دو نوبت در ساقه دهی (‮‭34‬_‮‭31‬) ، 3: یک نوبت در خوشه دهی (‮‭50-59‬) و 4: یک نوبت در گلدهی (‮‭60-69‬‭) S‬3: هفت تقسیط در مراحل رشد 1: دو نوبت در پنجه دهی (‮‭23-29‬)، 2: دو نوبت در ساقه دهی (‮‭31-34‬)، 3: دو نوبت در خوشه دهی (‮‭50-59‬) و یک نوبت در گلدهی (‮‭60-69‬) بند ب: با توجه به کاهش عملکرد قابل توجه گندم ناشی از اعمال تیمار ‮‭50‬‭: N‬1 درصد کمتر از توصیه عمومی ‭(kgN/ha ‬‮‭67/5‬‭=N‬1) در سال اول سه تیمار نیتروژنی در سال دوم بشرح ذیل اصلاح و اعمال شد: ‮‭25‬ ‭:N‬1 درصد کمتر از توصیه عمومی یعنی حدود ‮‭100‬ کیلوگرم نیتروژن خالص در هکتار ‮‭5/12‬ ‭:N‬2 درصد کمتراز توصیه عمومی یعنی ‮‭117‬ کیلوگرم نیتروژن خالص در هکتار ‭ N‬3:به اندازه توصیه عمومی یعنی ‮‭135‬کیلوگرم نیتروژن خالص در هکتار نتایج سال اول نشان داد: از بین سه تیمار N1 و N2 و N3 در ارتباط با اثرات اصلی کود نیتروژن بین تیمار N1 با N2 اختلاف معنی دار نبود ولی تیمار N2 با N3 و همچنین N2 با N3 اختلاف معنی دار بر عملکرد دانه داشت. همچنین اثرات اصلی تقسیط بر عملکرد دانه معنی دار نشد. مجموعه بررسی نتایج تجزیه واریانس اثرات متقابل نیتروژن در تقسیط آن ‭(N.S) ‬نشان داد با اعمال تعداد تقتسیط کمتر ‭(S‬1) در سطوح کود کم ‭(N‬1) افزایش عملکرد بیشتر بود. اما در سطوح بیشتر کود نیتروژن نظیر N2 و N3 تعداد تقسیط 5‭) S‬2 بار تقسیط) نسبت به سایر تیمارهای تقسیط برتری نشان داد . بیشترین عملکرد دانه از تیمار N2S2 به مقدار ‮‭6/722‬ تن در هکتار بدست آمد . سال دوم: اثرات اصلی تیمارهای سطوح کود نیتروژن و اثرات اصلی سطوح تقسیط اختلاف معنی داری بر عملکرد دانه نداشت. اما مجموع بررسی نتایج اثرات متقابل کود نیتروژن و تقسیط بر عملکرد دانه نشان داد: تیمارN2S1 با عملکرد ‮‭5/041‬ تن در هکتار مناسبترین تیمار است، کاربرد این تیمار به مفهوم کاهش ‮‭12/5‬ درصد کود نیتروژن نسبت به تیمار کود نیتروژنی رایج وعمومی ‭(N‬‮‭135-3‬ ‭kgN/ha) ‬تحت شرایط کود آبیاری است. این نتیجه برای عملکرد بیوماس نیز صادق و بهترین تیمار N2S1 با عملکرد ‮‭13/541‬ تن در هکتار بدست آمد. آبیاری سطحی اصلی ترین روش آبیاری مزارع گندم کشور است و بصورت غیر مکانیزه انجام می شود. راندمان پایین در این سیستم آبیاری از دلایل اصلی استفاده کم از کود