ارزیابی برخی لکوم های علوفه ای یک ساله در شرایط دیم و آبیاری تکمیلی

لگوم های علوفه ای از نظر تحمل کم آبی و پتانسیل تولید در شرایط محدود آبی رفتار و پاسخ متفاوتی دارند و با ارزیابی آنها می توان نسبت به گزینش لگوم مناسب در شرایط کم آبیاری اقدام نمود. بدین منظور پژوهشی طی دو سال زراعی در ایستگاه تحقیقاتی تیکمه داش و یک سال زراعی در ایستگاه گریزه کردستان اجرا شد. آزمایش به صورت اسپلیت پلات با طرح پایه بلوک های کامل تصادفی اجرا گردید. کرت اصلی شامل: عدم آبیاری، یکبار آبیاری و دوبار آبیاری بود و در کرت های فرعی 4 گونه ماشک گل خوشه ای، نخود علوفه ای، ماشک پانونیکا و خلر گنجانده شد. نتایج مربوط به آزمای تیکمه داش نشان داد که تاثیر روش آبیاری بر صفات ارتفاع، تعداد ساقه، مساحت برگ، وزن تر برگ و وزن خشک برگ غیر معنی دار است ولی گونه های لگوم از نظر صفات فوق به طور معنی دار اختلاف نشان دادند و اختلاف آنها در سطح احتمال یک درصد معنی دار بود. به نظر می رسد در شرایطی که این پژوهش انجام شده است اختلاف تیمار بدون آبیاری با تیمارهای یکبار و دو بار آبیاری نتوانسته است به صورت معنی دار بروز یابد. با لحاظ نتایج حاصل از تجزیه واریانس و مقایسات میانگین کلیه صفات کم ی اندازه گیری شده و همچنین در نظر گرفتن صفات کیفی علوفه، به ویژه مقدار عملکرد پروتیین خام در حالت تر و خشک و میزان پاسخ گونه های مورد بررسی به آبیاری، به نظر می رسد گونه ماشک گل خوشه ای و خلر مناسب ترین گونه ها بوده و می توان به عنوان گونه های مناسب برای کشت و تولید علوفه در شرایط دیم و در صورت امکان انجام آبیاری، در منطقه آذربایجان معرفی و پیشنهاد نمود. در آزمایش کردستان، بین سطوح آبیاری از لحاظ صفات درصد سبز شدن، ارتفاع بوته، وزن خشک برگ، نسبت وزن تر برگ به ساقه، وزن تر ساقه، وزن خشک ساقه، وزن علوفه تر، وزن علوفه خشک، درصد پروتیین، درصد ‭NDF ‬و درصد‭ADF‬، اختلاف معنی داری دیده شد. بین گونه های لگوم از نظر صفات ارتفاع بوته، وزن خشک برگ، وزن تر ساقه، وزن خشک ساقه، نسبت تر برگ به ساقه، وزن خشک علوفه، درصد پروتیین، درصد ‭NDF‬، درصد ‭ADF ‬صفت وزن علوفه تر اختلاف معنی داری دیده شد. سطوح ترکیبی آبیاری و گونه لگوم اثر معنی داری از نظر صفات ارتفاع بوته، وزن خشک برگ، وزن تر ساقه، وزن خشک ساقه، نسبت تر برگ به ساقه، وزن علوفه خشک، وزن علوفه تر نشان دادند. مقایسه میانگین سطوح مختلف آبیاری نشان داد انجام آبیاری تکمیلی اثر مثبتی بر روی کلیه صفات به غیر از صفات درصد ‭NDF‬، ‭ADF‬و درصد پروتیین داشت. در آزمایش کردستان، بالاترین ارتفاع و وزن خشک برگ متعلق به لگوم نخود علوفه ای، بالاترین وزن تر علوفه، وزن خشک ساقه، و درصد پروتیین متعلق به لگوم خلر، بالاترین وزن تر ساقه، وزن تر برگ به ساقه و درصد ‭NDF ‬متعلق به ماشک گل خوشه ای و بالاتربن درصد ‭ADF ‬متعلق به ماشک پانونیکا بود. خلر بالاترین وزن خشک علوفه و وزن خشک ساقه را در سطح بدون آبیاری و بالاترین وزن تر علوفه را در سطح آبیاری تکمیلی به خود اختصاص داد اما در یک مرتبه آبیاری و آبیاری تکمیلی نخود علوفه ای از نظر صفات وزن تر علوفه و وزن خشک علوفه نسبت به دیگر لگوم ها برتر بود. در نهایت با توجه به نتایج تحقیق حاضر کاشت خلر و نخود علوفه ای به دلیل عملکرد بالایی علوفه و معیارهای مطلوب خوش خوراکی و شرایط محیطی منطقه کردستان به عنوان لگوم های مناسب شناسایی شدند. واژه های کلیدی: خلر، لگوم های علوفه ای، ماشک پانونیکا، ماشک گل خوشه ای، نخود علوفه ای