احیا و ارزیابی ذخایر ژنتیکی بادام زمینی کلکسیون بانک ژن گیاهی ملی ایران

دستیابی به عملکرد زیاد، زودرسی، مقاومت به آفات و بیماری ها، سازگاری به برداشت مکانیکی، کیفیت بالای روغن و سازگاری به شرایط رشد، هر یک از اهمیت زیادی در بادام زمینی برخوردارند. جهت رسیدن به هر یک از این اهداف در اصلاح ارقام، نیازمند به پایه ژنتیکی قوی می باشد. بدین منظور ارزیابی و احیا ‮‭80‬ نمونه از بادام زمینی ‭(L. Arachis hypogaea ) ‬موجود در کلکسیون بانک ژن، صورت پذیرفت. روش کاشت، داشت و برداشت بر اساس توصیه های مربوط به گیاه بادام زمینی بود. ارزیابی نمونه ها بصورت مشاهده ای و بر اساس دستورالعمل های موسسه بین المللی ذخایر توارثی گیاهی (‮‭1985 , IBPGR) ‬در هر یک از مراحل فنولوژیک صورت پذیرفت. نتایج نشان داد که نمونه ها برای اکثر صفات کمی و کیفی تنوع قابل ملاحظه ای دارند. صفات وزن صد دانه، درصد وزن پوسته میوه (نیام)، عرض و طول نیام، طول و عرض بذر دارای ضریب تغییرات بالا بوده ونشانگر این است که از نظر صفات کمی جمعیت مربوطه دارای تنوع قابل توجه می باشد. شاخص شانون برای صفات کیفی نشان داد، صفات شبکه روی غلاف، الگوی شاخه دهی، رنگ بذر و میزان تنگی یا باریک شدن غلاف بیش ترین میزان تنوع را بین صفات کیفی در ژرم پلاسم مربوطه دارند. البته بقیه صفات از گوناگونی قابل ملاحظه ای برخوردارند، مانند رنگ برگچه، وضعیت منقار میوه ‭(pod beak)‬، رفتار رشدی و کرک داری برگچه کامل. در تجزیه خوشه ای برای صفات کمی، صفات متفاوتی باعث تمایز گروه ها شدند که عبارت بودند از وزن صد دانه، درصد وزن پوسته نیام، روز تا ظهور گیاهچه و گلدهی، درازا و پهنای برگچه، درازا و پهنای بذر، دراز و پهنای نیام. واژه های کلیدی: بادام زمینی، ژرم پلاسم، بانک ژن ملی ایران، ‭groundnut‬، ‭IPGRI