ارزیابی شاخص های مهم فیزیولوژیکی برای غربال منابع ژنتیکی چغندرقند تحت تنش شوری

بکارگیری روش های فیزیولوژیکی در غربال سریع ژنوتیپ ها نسبت به تنش های محیطی و زیستی می تواند موثر باشد. از طرفی از بین صفات مختلف، تعداد محدودی از صفات فیزیولوژیک به عنوان شاخص مناسب شناخته شده اند. لذا در این پروژه ژنوتیپ های جدید چغندرقند بر اساس این صفات فیزیولوژیکی، از نظر تحمل به شوری مورد مقایسه قرارگرفتند. برای این منظور دوازده ژنوتیپ شامل ژنوتیپ های دارای تحمل به خشکی، ریزومانیاو ریزوکتونیا، شاهد حساس و دو شاهد متحمل به شوری در دو هدایت الکتریکی کمتر از دو (شاهد) و ‮‭16‬ دسی زیمنس بر متر در چهار تکرار به صورت آزمایش های گلخانه ای و مزرعه ای مورد مقایسه قرار گرفتند. کشت گلخانه در سال اول با هدف کالیبره کردن صفات و قطعی شدن شاخص مناسب برای انتخاب ژنوتیپ های متحمل به شوری انجام شد. برای این منظور کشت در محیط پرلیت با محلول هوگلند انجام و گیاهان تا مرحله استقرار (‮‭8-10‬ برگی) نگهداری و عناصر سدیم، پتاسیم ، فسفر،نیتروژن کل، به همراه قندهای محلول و پرولین برگ اندازه گیری شدند. به منظور تعیین ارتباط صفات فیزیولوژیک با عملکرد و مقایسه عملکرد ریشه و شکر ژنوتیپ ها، آزمایش مزرعه ای در دوشرایط نرمال و شور رودشت اصفهان و میاندوآب انجام شد. در این آزمایش ها علاوه بر اندازه گیری صفات فیزیولوژیکی فوق در مرحله استقرار، صفات عملکرد کمی و کیفی ریشه نیز در مرحله رسیدگی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که دو هفته پس از کاشت در گلخانه و در زمانی که برگ های گیاهان در مرحله دو برگی حقیقیبودند، می توان تیمار شوری را اعمال کرد. اثر تیمار شوری بر اکثر صفات کمی و کیفی ریشهدر گلخانه و در مزارع اصفهان و میاندوآب ؛ بر پرولین، فسفر، سدیم و پتاسیم و کربوهیدرات محلول برگ در گلخانه ؛ پتاسیم و کربوهیدرات در میاندوآب و کربوهیدرات و نیتروژن کل در اصفهان معنی دار بود. بین ژنوتیپ های مورد آزمایش از نظر صفات کمی ریشه و اندام هوایی و سدیم برگ در محیط گلخانه، پرولین و نیتروژن کل در میاندوآب ، کلیه صفات کمی و کیفی ریشه و کربوهیدرات محلول برگ در اصفهان تفاوت معنی دار آماری وجود داشت.ژنوتیپ ای ‮‭231‬*(‮‭231‬*‮‭1013‬)*7‭.FC‬‮‭709‬، ‭SBSI-DR I HSF‬‮‭14‬‭-P ‬و‮‭35‬‭.SBSI-DR I HSF‬‮‭14‬‭-P ‬از نظر عملکرد ریشه و شکرسفید در اصفهان و میاندوآب بهتر از سایر ژنوتیپ ها بودند. ژنوتیپ 7‭.SBSI-DR I HSF‬‮‭14‬‭-P ‬بیشترین مقدار کربوهیدرات محلول و نیتروژن کل برگ و کمترین مقدار سدیم برگ را در شرایط گلخانه داشت و در مزرعه میاندوآب نیز دارای بیشترین نیتروژن کل بود. ژنوتیپ‮‭35‬‭.SBSI-DR I HSF‬‮‭14‬‭-P ‬بیشترین مقدار کربوهیدرات محلول را در مزرعه اصفهان داشته و در شرایط گلخانه در گروه ژنوتیپ هایی با مقدار کم سدیم برگ قرار گرفت.در میان صفات بیوشیمیایی، مقدار کربوهیدرات محلول برگ دارای بیشترین همبستگی مثبت با عملکرد ریشه در شرایط گلخانه و با عملکرد ریشه، شکر و شکر سفید در هر دو شرایط مزرعه بود. از طرفی سدیم برگ نیز دارای همبستگی منفی و معنی دار با کل عملکرد در گلخانه و عملکرد ریشه و شکر سفید در مزرعه میاندوآب بود. لذا بر اساس اندازه گیری کربوهیدرات محلول، سدیم و پتاسیم برگ در مرحله استقرار در گلخانه، غربال سریعتر ژنوتیپ ها در شرایط تنش شوری امکان پذیر است. کلمات کلیدی: تنش شوری، چغندرقند، سدیم، عملکرد، کربوهیدرات محلول، گلخانه، مزرعه،