تهیه و ارزیابی هیبریدهای تریپلویید منوژرم چغندرقند مقاوم به ریزومانیا

بیماری ویروسی ریزومانیا ظرف دو دهه اخیر در مناطق مختلف چغندرکاری کشور گسترش یافته و به مهمترین بیماری در زراعت این محصول بدل شده است. استفاده از ارقام مقاوم تنها راهکار مطمین برای مقابله با این بیماری بشمار می رود. در سال ‮‭1390‬ از تلاقی گرده افشان های تتراپلویید با سه پایه مادری منوژرم تعداد یازده هیبرید منوژرم تریپلویید مقاوم به بیماری ریزومانیا بدست آمد. این هیبریدها به همراه دو ترکیب والدینی، سه شاهد مقاوم داخلی، سه شاهد مقاوم خارجی و یک شاهد حساس در قالب یک آزمایش بیست رقمی در چهار منطقه کرج، مشهد، شیراز و میاندوآب طی سال های ‮‭1391‬ و ‮‭1392‬ مورد مقایسه محصولی قرار گرفتند. آزمایش در کرج در شرایط عاری از آلودگی و در سه منطقه دیگر در مزرعه آلوده به بیماری انجام شد. اجرای آزمایش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار صورت گرفت. هر کرت شامل سه خط به طول هشت متر و فاصله خطوط پنجاه سانتی متر بود. کشت آزمایش در هر منطقه در ابتدای فصل بهار و در اولین فرصت ممکن صورت گرفت و عملیات زراعی طبق عرف محل به اجرا درآمد. در طول فصل رشد صفاتی نظیر تعداد بوته پس از تنک، نمره رشد، شدت سبزینگی برگ ها و تعداد بوته در زمان برداشت یادداشت برداری گردید. در زمان برداشت، ریشه های هر کرت توزین و جهت تعیین خصوصیات تکنولوژیک از آنها نمونه خمیر تهیه شد. نتایج حاصل از تجزیه واریانس داده های بدست آمده از سه منطقه آلوده طی دو سال حاکی از برتری کلیه هیبریدهای مورد مطالعه نسبت به ارقام شاهد داخلی بود. در اغلب مناطق، دو هیبرید تریپلویید (‮‭7112‬*2‭-SB‬‮‭36‬)*‮‭79‬‭-HSF ‬و (‮‭28894‬*‮‭28873‬)*‮‭4-302‬‭-HSF ‬با هرسه شاهد داخلی اختلاف آماری معنی دار نشان دادند درحالی که با یکی از سه رقم خارجی هم گروه شدند. نتایج حاکی از روند رو به جلوی اصلاح ارقام جدید مقاوم به بیماری است و می توان امیدوار بود با بهبود مقاومت و ارتقا صفات کمی و کیفی پایه های گرده افشان تتراپلویید این هیبریدها بتوان به هیبریدهای پرمحصول تری دست یافت. واژه های کلیدی: چغندر قند، هیبرید تریپلویید، ریزومانیا، مقاومت