تعیین مکانیسم گرده افشانی و احیا ذخایر ژنتیکی اسپرس بانک ژن گیاهی ملی ایران

آگاهی از سیستم تولید مثلی گونه های گیاهی به تعیین تغییرات ژنتیکی و سازگاری آن ها در صورت کاشت در محیطهای جدید کمک خواهد کرد. با توجه به اهمیت اسپرس به عنوان گیاهی علوفه ای، مکانیسم گرده افشانی آن به مدت پنج سال از سال ‮‭1388‬ بررسی شد. بدین منظور بذر ‮‭13‬ جمعیت اسپرس ‭(Onobrychis) ‬شامل گونه های یکساله ‭ O. crista-galli‬، ‭O. pulchella‬، ‭O. caput-galli ‬و ‭O. micrantha ‬و همچنین دو گونه زراعی و چند ساله ‭O. viciaefolia ‬و ‭O. altissima ‬در مزرعه تحقیقاتی موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج کاشته شد. مکانیسم گرده افشانی بر اساس خصوصیات مورفولوژیکی گل، نسبت دانه گرده به تخمک و میزان تولید میوه و دانه در شرایط طبیعی و ایزوله بر روی این نمونه ها بررسی شد. نتایج نشان داد که طول گل در دو گونه ‭ O. viciaefolia ‬و ‭O. altissima ‬از سایر گونه ها بزرگتر و طول خامه نیز در آن ها از پرچم ها بلندتر بود. بیشترین نسبت دانه گرده به تخمک در گونه ‮‭22211‬‭) O. viciaefolia) ‬و کمترین آن در گونه ‮‭840‬) ) (2)‮‭387‬ ‭O. crista-galli) ‬بود. تولید دانه و میوه به روش تریپینگ و ایزوله در تمام گونه ها مشابه گرده افشانی باز بود، در حالی که در شرایط ایزوله کامل در گونه های زراعی و چند ساله ‭O. viciaefolia ‬و ‭O. altissima ‬میوه و دانه تولید نشد، ولی در گونه های یک ساله به میزان کمتری نسبت به شرایط باز، میوه و دانه تشکیل شد. براساس نتایج این تحقیق، گونه های زراعی و چند ساله ‭O. viciaefolia ‬و ‭O. altissima ‬، دگر لقاح اجباری و گونه های یک ساله ‭O. crista-galli ‬، ‭O. pulchella‬،‭O. caput-galli ‬و ‭O. micrantha ‬از نوع گیاهان دگر لقاح اختیاری هستند. واژه های کلیدی: اسپرس، دانه گرده، تخمک، سیستم تولید مثلی، گرده افشانی.