شناسایی کمی و کیفی و برآورد مولفه های (کو)واریانس صفات مهم گوسفند و بز ایران به منظور ارایه الگوی مناسب اصلاح نژاد

به منظور برآورد پارامترهای ژنتیکی و مولفه های (کو)واریانس صفات مهم اقتصادی و استفاده از این پارامترها برای طراحی برنامه اصلاح نژاد مناسب برای گوسفندان نژادهای افشاری، شال و لری، طرح حاضر در قالب سه پروژه برای هر نژاد اجرا شد. در این طرح از داده های جمع آوری شده در گله های مردمی در قالب طرح محوری اصلاح نژاد قوچ در کشور استفاده شد. داده های مربوط به شجره و تولید و مدیریت پرورش تجزیه و تحلیل آماری شدند. با برازش مدل ثابت نشان داده شد که عوامل ثابت شامل گله، جنس بره، سال تولد، فصل تولد، نوع تولد، سال زایش، فصل زایش و شکم زایش بر صفات رشد و تولید مثل بسته به نوع صفت برای هر سه نژاد معنی دار بود. به جز اینکه نوع تولد برای سرعت رشد از شیرگیری تا شش ماهگی نژاد افشاری، وزن تولد، وزن شش ماهگی، نه ماهگی و یک سالگی نژاد شال معنی دار نبود. همچنین فصل تولد بر وزن نه ماهگی نژاد شال و فصل زایش بر وزن شش ماهگی نژاد لری و گله بر وزن تولد نژاد لری تاثیر معنی دار نداشتند. وزن تولد نژدهای افشاری، شال و لری به ترتیب ‮‭26‬/،‮‭4/38 3‬ و ‮‭3/18‬ ، وزن شیرگیری به ترتیب ‮‭02‬/،‮‭28/32 22‬ و ‮‭03‬/،‮‭22‬ وزن شش ماهگی به ترتیب ‮‭94‬/،‮‭36/21 31‬ و ‮‭37/14‬ کیلوگرم و تعداد بره در هر زایش نیز به ترتیب ‮‭15‬/،‮‭1/16 1‬ و ‮‭1/34‬ برآورد شد. مقادیر ضرایب وراثت پذیری برای وزن تولد بره های نژاد افشاری، شال و لری به ترتیب 2/،‮‭0/6 0‬ و 2/،0 برای وزن شیرگیری ‮‭25‬/،‮‭0/14 0‬ و ‮‭0/01‬ و برای وزن شش ماهگی به ترتیب ‮‭05‬/،‮‭0/69 0‬ و ‮‭0/2‬ بدست آمد. نوسانات زیاد در وراثت پذیری این صفات در نژادهای مختلف نشان دهنده دقت پایین برآوردها می باشد. همچنین بین صفات وزن شیرگیری و سرعت رشد روزانه قبل از شیرگیری همبستگی بالایی بدست آمد. لذا این دو صفت می توانند در معادله شاخص انتخاب گوسفند افشاری در نظر گرفته شوند. بطورکلی داده های جمع آوری شده در گله های مردمی و بدون نظارت کارشناسی از دقت پایینی برخوردار است. علاوه بر این شجره پدر در این داده ها نقصان زیادی دارد. براساس نتایج حاضر، برآورد های ضریب وراثت پذیری صفات رشد بسیار متغیر بوده و متفاوت از نتایج بدست آمده از داده های ایستگاهی می باشد. لذا کامل بودن شجره تاثیر زیادی بر میزان برآورد پارامترهای ژنتیکی دارد و برآورد دقیق این پارامترها برای طراحی برنامه های اصلاح نژاد و پیش بینی پاسخ به انتخاب ضروری می باشد. کلمات کلیدی: مولفه های (کو)واریانس ؛ الگوی اصلاح نژاد ؛ گوسفند، افشاری، شال، لری.