کنترل بیولوژیک بوته میری ماکروفومینایی کنجد با استفاده از فرمولاسیون های مختلف تریکودرمای بومی استان خوزستان به روش تیمار بذر

در یک آزمایش بر اساس طرح کاملا تصادفی اثرات آنتاگونیستی چندین جدایه تریکودرمای بومی استان خوزستان موجود در آزمایشگاه تولیدات بیولوژیک بخش گیاهپزشکی مرکز تحقیقات کشاورزی استان خوزستان در برابر یک جدایه ‭Macrophomina phaseolina ‬عامل پوسیدگی ذغالی کنجد مورد بررسی قرار گرفت. تجزیه واریانس دادههای حاصل از آزمایش تفاوت معنی دار میان گونه های تریکودرما در بازداری از رشد میسلیومی بیمارگر را نشان داد (‮‭01.0‬‭> P). ‬بر این اساس، دو گونه تریکودرما برای آزمایش گلخانه ای انتخاب شد و در یک آزمایش کرتهای خرد شده به شکل کاملا تصادفی سه گونه قارچ تریکودرما شامل ‮‭22‬‭-Trichoderma harzianum T ‬به عنوان شاهد غیر بومی و دو جدایه بومی شامل 8 ‭T. longibrachiatum ‬و 4 ‭T. harzianum ‬و شاهد تیمار نشده در کرتهای اصلی و سه شکل فرمولاسیون ژل، پودر تالک و مایع در کرتهای فرعی قرار گرفت. به هر تیمار سه تکرار اختصاص یافت و بذر کنجد تیمار شده درون گلدانهای یک کیلو گرمی که در هر گرم خاک رویی آن (به ضخامت 3 سانتی متر) حداقل ‮‭60‬ ریز سختینه که بیش از دو برابر تعداد ریزسختینه موجود در خاکهای طبیعی شدیدا آلوده با قدرت ایجاد بیماری است وجود داشت کشت گردید(هر گلدان‮‭20‬ عدد بذر)( ‮‭2007 , Nawaz Khan). ‬میزان پوسیدگی بذر و مرگ گیاهچه ( تغییر رنگ ساقه به قهوه ای تیره و افتادگی گیاهچه ها و کشت قعطات ریشه و طوقه و جداسازی ماکروفومینا) پس از سه هفته در هر تیمار ثبت و در محاسبات آماری مورد استفاده قرار گرفت. نتایج جدول تجزیه واریانس نشان داد که هم در میان جدایه های تریکودرمای مورد استفاده و هم در میان فرمولاسیون های بکار رفته و نیز اثرات متقابل آنها تفاوت معنی دار وجود داشت (‮‭01.0‬‭> P). ‬دسته بندی میانگین گونه های تریکودرما نشان داد که تمامی آنها با شاهد دارای تفاوت معنی دار هستند (‮‭01.0‬‭> P) ‬و گونه بومی 8 ‭T. longibrachiatum ‬به همراه گونه غیر بومی ‮‭22‬‭-T. harzianum T ‬با کاهش میزان بیماری به ترتیب ‮‭45/55‬ و ‮‭43/30‬ درصد در مقایسه با شاهد در کلاس ‭(c) ‬قرار گرفتند. گونه بومی 4 ‭T. harzianum ‬نیز با درجه تاثیری کمتر از دو گونه قبلی با کاهش ‮‭28/9‬ درصد در کلاس ‭(b) ‬قرار گرفت. در بررسی اثرات متقابل تیمارهای اصلی و فرعی حاملهایی که در فرمولاسیون مورد استفاده قرار گرفته اند در کنترل بیماری نقشی ایفا نمی کنند و در تمامی حالات با دیگر تیمارها تفاوت معنی دار نشان دادند. بهترین نتیجه در کاهش میزان بیماری از ترکیب گونه غیر بومی (ا ‮‭22‬‭-T. harzianum T ‬فرمولاسیون پودر) به دست آمد که در کلاس جداگانه ‭g ‬قرار گرفت. به طور کلی بهترین نتیجه ترکیبی گونه های تریکودرما با فرمولاسیون پودر تالک حاصل شد. نتایج عمومی حاصل از این بررسی نشان داد در هنگام استفاده از تریکودرما برای تیمار بیولوژیک بذر کنجد باید توجه داشت که هم گونه تریکودرمای مورد استفاده و نیز نوع فرمولاسیون نقش مهم و معنی داری در کنترل قارچ ماکروفومینا ایفا می نماید. واژه های کلیدی: : کنجد، ‭Macrophomina phaseolina ‬، کنترل بیولوژیک، ‭Trichoderma spp.