بررسی امکان شناسایی مناطق امید به وجود منابع آب کارستی کم عمق به روش استفاده از دورسنجی گرمایی و ویژگی های منطقه ای در مناطق نیمه خشک ایران

فرض بر این است که پیکره های آب زیر سطحی در دمای بالاتر از صفر مطلق دچار جنبش ملکولی شده و انرژی حاصل از آن، شرایط برای تبخیر پیوسته و ادامه دار را از سطح این پیکره ها را فراهم می کند وجود منابع آب در دالان ها و شبکه های کارستی و تماس دایمی این پیکره های آب سبب تغییر دمای عمومی واحد سنگی در برگیرنده منابع آب می شود. به دلیل وجود درزها، شکاف ها و پدیده های ژیومرفولوژیکی نظیر دولین ها و فروچال ها امکان ارتباط سطح منابع آب کارستی با فضای آزاد و جو فراهم می آید. تبخیر از سطح منابع آب کارستی بر خاک و سنگ پیرامون درز و شکاف ها و اشکال ژیومرفولوژیکی تاثیر می گذارد. این پنجره ها (اشکال ژیومرفولوژیکی) امکان خروج بخارات آب ناشی از تبخیر سطح منابع آب کارستی را فراهم می آورند. خروج مستمر بخارات آب در محل این پدیده ها، سبب پایین ماندن نسبی دمای ناحیه تحت تاثیر، در فصول گرم می گردد. تاثیر منابع آب کارستی در سطح زمین می تواند به خوبی توسط سنجنده آشکار شود وقتی که اختلاف دمای سطح زمین یا خشکی، در فصل تابستان و در طول روز، با دمای مناطقی که تحت قرار می گیرند قابل توجه باشد. بنابراین، لایه های داده های مورد نیاز شامل نقشه های سنگ شناسی، خطواره ها و فاصله از خطواره های زمین شناسی، شاخص گیاهی و تصاویر ماهواره ای ‭ETM+ ‬اخذ شده در طول روز و فصل تابستان، برای مناطقی چون آذرشهر، جنوب بجنورد، کرمانشاه، و اوغلی خوی تهیه شدند. هدف این تحقیق مشارکت در توسعه روشی است که بتوان با استفاده از تصاویر ماهواره ای نسبت به شناسایی مناطق امید به وجود منابع آب کارستی اقدام نمود. برای دستیابی به این هدف، تجزیه و تحلیل های لازم به عمل آمده، معیارها و قانونمندی های مدل رابطه ای تعیین گردیدند. از آنجا که رطوبت پیشین خاک و پوشش گیاهی سبب کاهش دمای سطح زمین می شوند، نقش این عوامل به خوبی در مدل رابطه ای مورد توجه قرار گرفتند. پوشش گیاهی قابل اغماض (مقادیر شاخص سبزینگی کمتر از ‮‭08.0‬)، وجود سازند مناسب کارست زایی، دمای نسبی کم و برطرف کردن اثر سایه به عنوان قانونمندی مدل سازی رابطه ای در این تحقیق مود توجه قرار گرفتند. با استفاده از این روش که نام نگاه از یک پنجره تعریف شده به سازندهای انحلال پذیر‭(LTDW) ‬بر آن گذاشته شده است، مناطقی در آذرشهر، کرمانشاه، بجنورد، و اوغلی خوی نیز نتایج قابل تاملی در بر داشته است. بررسی ها و اطلاعات محلی حاکی از آن است که منابع آب کارستی همچنان در دو منطقه "بش قارداش بجنورد" و "بیستون کرمانشاه" وجود دارند در حالی که منابع آب کارستی که در منطقه اوغلی وجود داشته است در اثر خشکسالی های دهه اخیر از دست رفته است. شرح تاریخچه زمین شناسی منطقه آذرشهر مبنی بر انحلال سنگ های آهکی کرتاسه و ژوراسیک و تشکیل آهک های تراورتن به حجم تقریبی ‮‭60‬ میلیون مترمکعب، حفاریهای اکتشافی، سونداژهای الکتریکی و مشاهدات صحرایی، صحت نتایج به دست آمده را تایید می کنند. بنابر این چنین نتیجه گرفته می شود که الگوریتم تلفیق منطقی تصاویر مادون قرمز حرارتی، اطاعات زمین شناسی و دیگر اطلاعات محیطی در یک سامانه اطلاعات جغرافیایی می تواند اطلاعات مفیدی را در یافتن منابع آب در سازندهای سخت، فراهم آورد. به دلیل سریع و ارزان بودن این روش در شناسایی اولیه منابع آب کارستی، به کارگیری آن قبل از استفاده از روش های اکتشافی دیگر و بررسی های پرهزینه، توصیه شده است.