تهیه و ارزیابی هیبریدهای چغندرقند مقاوم به ریزومانیا و پوسیدگی ریشه

بیماری ویروسی ریزومانیا که عامل آن ویروس زردی نکروتیک رگبرگ چغندرقند است توسط قارچ خاکزی ‭Polymyxa betae ‬انتقال می یابد و در مناطق انتشار خود خسارت شدیدی به محصول چغندرقند وارد می نماید. در حال حاضر این بیماری در اکثر مناطق چغندرکاری کشور گسترش یافته است. بیماری پوسیدگی ریشه و طوقه چغندرقند نیز که توسط قارچ های مختلف از جمله ‭Rhizoctonia solani ‬ایجاد می شود یکی از عوامل مهم بازدارنده تولید چغندرقند است. این دو بیماری از عوامل مهم بیماری زا و محدود کننده زراعت و تولید چغندرقند در استان خراسان می باشند. مقاومت به بیماری ها و تهیه ارقام مقاوم یکی از مهمترین راه های افزایش عملکرد در محصولات زراعی و مطمین ترین راهکار برای مقابله با هر دو بیماری است. دستیابی به ارقام مقاوم نیز بدون اصلاح و تهیه پایه های پدری و مادری مقاوم امکان پذیر نخواهد بود. در این تحقیق تعداد ‮‭11‬ فامیل نیمه خواهری حاصل از یک توده دیپلویید آزاد گرده افشان که دارای مقاومت به هر دو بیماری است به عنوان گرده افشان با دو سینگل کراس نرعقیم‮‭7112‬‭*SB‬‮‭36‬ و I‮‭13‬‭*SB‬‮‭36‬ که اولی منوژرم و دومی مولتی ژرم بود تلاقی یافتند. در زمان تلاقی به دلیل عدم همزمانی ساقه روی والدین گرده افشان با پایه های مادری بذر هیبرید کافی بدست نیامد و فقط تعداد پنج هیبرید منوژرم جهت مقایسه عملکرد قابل استفاده بودند. هیبریدهای مورد نظر در کنار تعدادی دیگر از هیبریدهای جدید موسسه و به همراه دو شاهد مقاوم داخلی، سه شاهد مقاوم خارجی و یک شاهد حساس در قالب یک آزمایش ‮‭25‬ رقمی طی سال ‮‭1391‬ در چهار منطقه کرج (منطقه غیرآلوده) ، شیراز، مشهد و میاندوآب (مناطق آلوده) مقایسه محصولی شدند. آزمایش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار به اجرا درآمد و هر کرت شامل سه خط به طول 8 متر بود. در طول فصل رشد صفاتی نظیر تعداد بوته پس از تنک، نمره سبزینگی برگ ها و یکنواختی رشد یادداشت برداری و در زمان برداشت نمره آلودگی به بیماری ریزومانیا به کرت ها داده شد. سپس ریشه های هر کرت برداشت، شمارش و توزین گردید و از آنها نمونه خمیر تهیه شد که جهت تعیین خصوصیات کمی و کیفی به آزمایشگاه تکنولوژی قند موسسه ارسال گردید. داده های حاصل براساس نرم افزارهای رایانه ای تجزیه آماری شد. براساس نتایج حاصل هیبرید (‮‭7112‬‭*SB‬‮‭36‬‭)*M‬‮‭1600‬ در بیشتر مناطق از نظر عملکرد ریشه و قند و همچنین مقاومت به بیماری ریزومانیا نسبت به شاهدهای داخلی برتری داشت. استفاده از گرده افشان این هیبرید در برنامه های اصلاحی تکمیلی جهت ارتقا سطح مقاومت و همچنین بهبود صفات کمی و کیفی می تواند منجر به تهیه هیبریدهای موفق تر شود. واژه های کلیدی: چغندر قند، ریزومانیا، مقاومت، هیبرید