بررسی امکان پیش آگاهی مگس گیلاس ‭Rhagoletis cerasi (Diptera: Tephritidae) ‬با استفاده از مدل روز-درجه در مشهد، تهران و بجنورد

مگس میوه گیلاس‭Rhagoletiscerasi L.‬از مهمترین آفات میوه گیلاس‭(Prunus avium L.) ‬در ایران می باشد. زمانی که پوست میوه به اندازه کافی نرم شد، حشرات ماده با تخمریز خود به آن نفوذ کرده و در زیر پوست تخمریزی می نمایند و لارو ها در داخل میوه رشد می کنند. لاروها از گوشت میوه تغذیه می کنند. این آفت یک نسل در سال دارد.در حال حاضر محلول پاشی با آفت کش ها تاکتیک عمده برای جلوگیری از آلودگی این آفت می باشد. استفاده از مدیریت تلفیقی در قالب پیش آگاهیبهکنترل مگس گیلاس کمک زیادی می کند.فعالیتهای فیزیولوژیک حشره تابع دمای محیط است. با دانستن این رابطه میتوان زمان ظهور مراحل رشدی آن را پیش بینی و بهترین زمان کنترل شیمیایی را تعیین کرد.این تحقیق به منظورتهیه مدل پیش آگاهی که بتواند زمان ظهور حشرات کامل مگس گیلاس را در طبیعت پیش بینی نماید در سال های ‮‭1386-1389‬ در بجنورد، کرج و مشهد انجام شد.شفیرههای آفت از داخل خاک در اسفند ماه از سه منطقه مورد مطالعه جمع آوری و به آزمایشگاه منتقل شدند .نرخ رشد و نمو این آفت در دماهای ،‮‭10‬ ،‮‭15‬ ،‮‭20‬ ،‮‭25‬ ،‮‭27‬ ،‮‭30‬ ،‮‭35‬ و ‮‭37‬ درجه سلسیوس در مرحله شفیره برای سه منطقه بجنورد، کرج و مشهد بررسی شد.شفیره ها به ظروف پرورش انتقال داده شدند. هر ظرف حاوی ‮‭25‬ عدد شفیره، در چهار تکرار در اتاقک رشد با هشت تیمار دمایی، رطوبت نسبی ‮‭60 5‬ درصد،دورهنوری ‮‭16‬ ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی قرار داده شدند.مدت زمان و مراحل رشدی شفیره تا زمان ظهور حشره کامل بطور روزانه ثبت گردید.نتایج حاصل وجود رابطه ای غیر خطی بین دما و نرخ رشد و نمو را نشان داد.روند نرخ رشد با استفاده از دو مدل خطی و سه مدل غیر خطی ارزیابی شد.از دو مدل خطی برای تعیین نیاز گرمایی مراحل رشدی استفاده شد.بر اساس مدل خطی معمولی نیاز گرمایی مرحله حشره کامل در بجنورد، کرج و مشهد به ترتیب،‮‭270 227‬ و ‮‭277‬ روز درجه سلسیوس بدست آمد.آستانه پایین دما 6/،‮‭4/52 3‬ و ‮‭4/35‬ درجه سلسیوس،به ترتیب برای بجنورد، کرج و مشهد تخمین زده شد. همچنین آستانه بالای دما برای بجنورد، کرج و مشهد به ترتیب معادل 2/،‮‭38/2 37‬ و ‮‭38‬ درجه سلسیوس تخمین زده شد. به منظور تهیه مدل پیش آگاهی بر اساس یافتههای آزمایشگاهی، مطالعات صحرایی ازسال ‮‭1387‬ و ‮‭1388‬ در باغ های گیلاس بجنورد، کرج و مشهد انجام گردید. در این بررسی با نصب تله های زرد چسبناک به همراه ماده جلب کننده استات آمونیوم از ابتدای اردیبهشت در سه منطقه، تعداد حشرات بالغ مشخص گردید. دمای محیط باغ از اداره هواشناسی مناطق اخذ گردید. زمان فیزیولوژیک مرحله حشرات کامل بر اساس روز-درجه با درنظر گرفتن آستانه های دمایی تعیین شده در آزمایشگاه، بدست آمد.این مطالعه توانست زمان ظهور حشرات کامل را برای اتخاذ تصمیمات لازم در برنامه مدیریت تلفیقی پیش بینی کند. لغات کلیدی: پیش آگاهی، دما، مدل خطی، مدل غیر خطی، مگس گیلاس.