گزارش انتخاب، نام گذاری و آزادسازی لاین جدید ‭2-4-DARI‬از خردل روغنی با کیفیت کانولا با نام صادق جهت کشت در مناطق دیم سردسیر ایران

عملکرد پایین ارقام بهاره کلزا در دیمزارهای منطقه نیمه خشک ایران بهمراه حساسیت به ریزش در کلزا از یک طرف و بالا بودن میزان اسید اروسیک و گلوکوزینولات در خردل روغنی های موجود، نیاز به اصلاح رقم جدید برای دیمزارها که علیرغم داشتن تحمل خشکی و مقاومت به ریزش، بعنوان دانه روغنی خوراکی قابل استفاده باشند را ضروری ساخته است. برای این منظور ابتدا ژرم پلاسم بین المللی کلزا و خردل در سال زراعی ‮‭1378-79‬ ارزیابی شده، والدین مناسب از هر دو گونه شناسایی شد. دورگ گیری بین گونه ای بصورت دستی با استفاده از 4 رقم کلزا و 4 رقم خردل روغنی در سال ‮‭1380‬ انجام و ‮‭12‬ نوع نتاج F1 شامل هیبریدهای مستقیم و معکوس در آخر فصل زراعی بدست آمد. نتاج حاصل از تلاقی های بین گونه ای در سال زراعی ‮‭80-81‬ به همراه والدین مورد ارزیابی قرار گرفتند و اولین تلاقی های برگشتی نیز در همان سال انجام گرفت البته بذر فعال از بعضی دورگ ها بدست نیامده بود. نهایتا 8 خانواده تنی مربوط به دورگ های بین گونه ای در تلاقی های برگشتی مورد استفاده قرار گرفت. تلاقی های برگشتی در نسل های بعدی از سال ‮‭1382‬ انجام و تا تلاقی برگشتی چهارم ‭(BC‬4) در سال ‮‭1384‬ادامه یافت. از نتاج حاصل از تلاقی های برگشتی، لاین هایی که شبیه تیپ های خردل روغنی (دارای دمبرگ حقیقی) بودند و دانه تلخ نداشتند ، انتخاب شدند. بعد از انجام مقایسات مقدماتی و پس از شناسایی لاین های خردل با کیفیت مطلوب بعد از آزمایشات کیفی در سال ،‮‭1386‬ بررسی سازگاری بر روی ‮‭12‬ لاین و رقم کلزا و خردل روغنی با میزان اسید اروسیک و گلوکوزینولات پایین (کیفیت کانولا بر اساس نتایج آزمایشگاهی) طی سال های ‮‭1387‬ تا ‮‭1390‬ بمدت سه سال در کشت بهاره در مراغه، کرمانشاه،کردستان و شیروان انجام شد. تجزیه واریانس داده های مناطق نشان داد که اختلاف بسیار معنی داری بین ارقام از لحاظ عملکرد دانه و برخی خصوصیات زراعی وجود دارد. مقایسه میانگین عملکرد دانه در مناطق مختلف نشان داد که لاین های خردل روغنی با کیفیت کانولا از برتری نسبی برخوردار بودند در ضمن اینکه مقاومت به ریزش، زودرسی، ارتفاع بیشتر بوته و تعداد غلاف بیشتر شاخص غالب در ارقام خردل بود. نتایج بررسی پایداری لاین ها نشان داد که لاین خردل روغنی ‮‭4-2‬‭-DARI ‬در مقایسه با سایر لاین ها از بیشترین میانگین عملکرد دانه (با متوسط ‮‭700‬ کیلوگرم در هکتار) در ضمن پایداری بیشتر در مجموع سال ها و مکان ها برخوردار بود. بررسی های کیفی نشان داد که لاین های ‮‭4-1‬‭-DARI ‬و ‮‭4-2‬‭-DARI ‬نظیر کیفیت کلزا بوده و با داشتن اسید اروسیک پایین (متوسط %1) و گلوکوزینولات پایین (‮‭2/61‬ میکرومول بر گرم) اصطلاحا دارای کبفیت کانولا یا درحد دوصفر بودند و لاین ‮‭4-2‬‭-DARI ‬بعلت داشتن بذور زردرنگ دارای فیبر کمتر از کلزا بوده میتوان آنرا سه صفر نیز در نظر گرفت. لاین ها و ارقام خردل روغنی در تمام مراحل آزمایشی مقاومت بسیار بالایی در برابر ریزش داشتند طوریکه با تاخیر ‮‭2-3‬ هفته ای در برداشت نیز میزان ریزش آنها در حد صفر بود. نهایتا لاین های ‮‭4-1‬‭-DARI ‬و ‮‭4-2‬‭-DARI ‬به همراه ارقام شیرالی، موزارت و ‭Elect ‬از کلزا جهت آزمایش آنفارم در مزارع زارعین بررسی شده و نتیجه گیری شد که رقم در دست معرفی از خردل روغنی با شناسه ‮‭4-2‬‭-DARI ‬می تواند بهترین رقم جهت کشت بهاره در دیمزارهای اقلیم سرد معرفی شود.