ردیابی و تعیین پراکنش ویروس رگ برگ زرد نکروتیک چغندرقند ‭(Beet necrotic yellow vein virus-BNYVV) ‬در مزارع چغندرقند پنج استان مهم کشت این محصول

بیماری ویروسی رایزومانیا ‭(Rhizomania) ‬یا ریشه ریشی یکی از بیماریهای مخرب ویروسی در گیاه چغندرقند میباشد که توسط ویروس رگبرگ زرد نکروتیک چغندرقند ‭(Beet necrotic yellow vein virus-BNYVV) ‬بوجود می آید. این ویروس بدلیل توانایی انتقال از طریق قارچ خاکزی ‭Polymyxa betea‬، دارای پتانسیل انتشار از طریق خاک بوده و متاسفانه این قارچ در خاک بسیاری از مناطق کشت چغندرقند کشور شیوع دارد. از مهمترین راههای مدیریت این بیماری، استفاده از ارقام مقاوم است که تهیه بذور چنین ارقامی غالبا پرهزینه و گران بوده و در صورت محدودیت منابع ضرورت دارد تا بذور مقاوم در مناطق دارای آلودگی بالاتر بکار گرفته شوند. از اینرو پراکنش این بیماری جهت شناسایی مناطق دارای آلودگی بالاتر در 5 استان مهم کشت چغندرقند کشور در این پروژه بررسی شد. برای این منظور ابتدا ضمن بازدید از استانهای آذربایجانغربی، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی و کرمانشاه، بترتیب تعداد ،‮‭1038‬ ،‮‭497‬ ،‮‭25 66‬ و ‮‭164‬ مزرعه چغندرقند مورد بازدید و بترتیب تعداد ،‮‭16563‬ ،‮‭9627‬ ،‮‭578 1377‬ و ‮‭5467‬ نمونه انتخابی (از جمله با علایم مشکوک سبزردی، زردی، کاهش رشد، ریشه ریشی) جمع آوری شد. نمونه ها از نظر ابتلا به ویروس ‭BNYVV ‬به روش الایزا و بکمک آنتی بادی پلی کلونال مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج حاصله نشاندهنده پراکنش گسترده بیماری در 5 استان فوق بوده و درصد مزارع دارای آلودگی به این بیماری در استانهای فوق بترتیب ‮‭5 39/1‬،/‮‭2 34‬،/‮‭16 15‬، و ‮‭48/8‬ درصد برآورد شد. درصد مزارع آلوده در هر یک از مناطق مورد بررسی در استان آذربایجانغربی شامل ارومیه (2/%‮‭34‬)، اشنویه (8/%‮‭41‬)، بوکان (%‮‭100‬)، پیرانشهر (1/%‮‭28‬)، چایپاره (5/%‮‭55‬)، خوی (3/%‮‭30‬)، سلماس (3/%‮‭45‬)، شوط (3/%‮‭31‬)، ماکو (%‮‭20‬)، مهاباد (6/%‮‭41‬)، میاندوآب (3/%‮‭42‬) و نقده (6/%‮‭40‬)؛ استان خراسان رضوی شامل تایباد (صفر%)، تخت جلگه (%‮‭50‬)، تربت جام (%‮‭29‬)، تربت حیدریه (6/%‮‭30‬)، جغتای (%‮‭40‬)، جوین (8/%‮‭38‬)، چناران (‮‭22/5‬)، درگز (2/%‮‭18‬)، رشتخوار (9/%‮‭42‬)، سبزوار (6/%‮‭13‬)، سرخس (%‮‭40‬)، فریمان (3/%‮‭33‬)، فیروزه (‮‭25‬)، قوچان (4/%‮‭15‬)، کاشمر (صفر%) و نیشابور (7/%‮‭41‬)؛ استان خراسان شمالی شامل بجنورد (4/%‮‭17‬)، شیروان (6/%‮‭13‬) و اسفراین (3/%‮‭14‬)؛ دراستان خراسان جنوبی شامل بیرجند (%‮‭16‬) و در استان کرمانشاه شامل اسلام آباد غرب (3/%‮‭56‬) و بیستون (7/%‮‭41‬) تعیین شد. استفاده از این اطلاعات در توزیع هدفمند بذور چغندرقند مقاوم به این بیماری بین بهره برداران میتواند مفید واقع شده و در عین حال در صورت محدودیت منابع موجود، تمرکز عملیات مدیریت بیماری را برای مناطق دارای آلودگی بالاتر توجیه مینماید. لغات کلیدی: ریشه ریشی، رایزومانیا، آذربایجانغربی، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، کرمانشاه