تشخیص و تعیین پراکنش جغرافیایی ویروس های گیاهی دوقلو قابل انتقال با سفیدبالک ها ‭(WTGs) ‬در گلخانه های خیار و گوجه فرنگی در مناطق عمده کشت کدوییان در ایران

در طی سال های اخیر، تعداد زیادی از ویروسهای گیاهی قابل انتقال توسط سفید بالک ها ‭(Whiteflies) ‬همراه و یا دخیل در نشانه های زردی از م زارع و یا گل خانه های خیار و گوجه فرنگی در دنیا گزارش شده اند. در ای ران نیز نشانه-های زردی و وجود جمعیت های زیادی از سفید بالک ها در بسیاری از گلخ انه های خی ار و گ وجه فرنگی نیز مشاهده گردیده است. در این تحقیق نمونه های برگ خیار( ‮‭535‬ نمونه) و گ وجه ف رنگی( ‮‭325‬ نمونه) با نشانه های زردی، سبزردی و تردی برگها از ب رخی گلخانه های خی ار و گوجه ف رنگی در استانهای تهران، سمنان، اصفهان، ب وشهر، ه رمزگان، خ وزستان، خ راسان رضوی و ی زد جمع آوری و آلودگی آنها به برخی از ویروس های دوقلو قابل انتقال با سفید بالک ها از قبیل ویروس پیچیدگی برگ زرد گوجه فرنگی ‭(Tomato yellow leaf curl virus‬، ‭TYLCV)‬، وی روس کوتولگی سبزرد هندوانه ‭(Watermelon chlorotic stunt virus‬، ‭WmCSV) ‬، ویروس پیچیدگی برگ کدو ‭(Squash leaf curl virus‬، ‭SLCV) ‬از طریق آزمون سرولوژیکی الایزا ‭(DAS-ELISA) ‬و واکنش زنجیره ای پلیمراز ‭(RT-PCR) ‬مورد ب ررسی قرار گ رف ت. نتای ج بدست آم ده از ‭(DAS/TAS-ELISA)‬، نش انگر آلودگ ی ‮‭16‬ و 3 درصد از نمونه های جمع آوری شده از گلخانه های خیار مورد بررسی در این تحقیق به ویروس ‭(TYLCV) ‬و ‭(WmCSV) (‬به ترتیب)بود. ویروس ‭(TYLCV) ‬در تمام استانهای مورد بررسی در این تحقیق و ویروس ‭(WmCSV) ‬فقط در استانهای هرمزگان، یزد، اصفهان، بوشهر، فارس و کرمان ردیابی گردید. بیشترین میزان آلودگی نمونه های برگ خیار به ویروس ‭(TYLCV) ‬در استان هرمزگان(%‮‭33‬) و ویروس ‭(WmCSV) ‬در استان بوشهر(%‮‭14‬) بود. نتای ج بدست آم ده از ‭(DAS/TAS-ELISA)‬، نشانگر آلودگی ‮‭40‬ درصد نم ونه های برگ گ وجه ف رنگی به وی روس ‭TYLCV ‬و ردیابی آن در تمام مناطق مورد بررسی در این تحقیق بود. آلودگی نمونه های گوجه فرنگی جمع آوری شده از گلخانه های گوجه فرنگی به ویروس ‭(WmCSV) ‬حدود 6 درصد و تنها در استانهای هرمزگان، یزد، اصفهان، بوشهر، فارس و کرمان ردیابی گردید. بیشترین درصد میزان آلودگی نمونه های برگ گوجه فرنگی جمع آوری شده به ویروس ‭(TYLCV) ‬در استان هرمزگان(%‮‭63‬)، اصفهان(%‮‭58‬) و استان بوشهر( %‮‭51‬) بود. بیشترین میزان آلودگی نمونه های گوجه فرنگی به ویروس ‭(WmCSV) ‬در استان کرمان(%‮‭17‬) بود. با توجه به نتایج بدست آمده در این تحقیق بطور کلی می توان چنین نتیجه گیری نمود که ویروس پیچیدگی برگ زرد گوجه فرنگی در مقایسه با ویروس کولگی سبزرد هندوانه از اهمیت بیشتری در گلخانه های خیار و گوجه فرنگی برخوردار می باشد. نتایج بدست آمده هم چنین نشانگر عدم انتشار ویروس کوتولگی سبزد هندوانه به مناطق شمالی کشور( تهران، سمنان و خراسان رضوی) می باشد. علیرغم وجود جمعیتهای زیادی از سفید بالک ها در گلخانه های خیار و گوجه فرنگی، ویروس پیچیدگی برگ کدو ‭(SLCV) ‬در هیچ کدام از گلخانه های خیار و گوجه فرنگی مورد بررسی در این تحقیق ردیابی نگردید که می تواند نشانه عدم حضور این ویروس در مناطق مورد بررسی باشد ولی با توجه به اهمیت ویروس مذکور نمونه برداری بیشتر از سایر مناطق توصیه می شود. کلمات کلیدی: ویروس های کدوییان، خیار، گوجه فرنگی، زردی، ‭DAS-ELISA‬، ‭PCR