برآورد کارایی نیتروژن در تولید دو محصول عمده زراعی ( گندم و گوجه فرنگی) در استان خراسان رضوی

چکیده مصرف کودهای شیمیایی افزون بر اثرات مثبتی که بر افزایش تولید محصول دارند در صورت کارایی پایین، موجب اتلاف سرمایه ملی، آلودگی محیط زیست همچنین به خطر افتادن سلامت انسان خواهند شد. ازاینرو موضوع کارایی مصرف کود یکی از چالش های مهم کشاورزی است. بدین منظور برای تخمین کارایی مصرف نیتروژن در مقیاس بزرگ (مزارع کشاورزان) برای گندم (پاییزه) تعداد ‮‭20‬ مزرعه در 8 شهرستان در نقاط مختلف استان خراسان رضوی و برای گوجه فرنگی (بهاره) 5 مزرعه در 3 شهرستان انتخاب و دو سطح کودی صفر (عدم مصرف نیتروژن) و برابر عرف زارع مصرف گردید. سپس بر اساس اطلاعات ثبت شده شامل عملکرد در واحد سطح، میزان مصرف کودهای نیتروژنه، میزان برداشت نیتروژن از خاک بوسیله گیاه، برای هریک از محصولات مورد آزمایش، کارایی بازیافت ظاهری، کارایی فیزیولوژیک، کارایی زراعی و بهره وری ناخالص نیتروژن تعیین گردید. نتایج نشان داد 7کیلوگرم در کیلوگرم می باشد. این در حالی بود که کارایی / در گندم میانگین کارایی زراعی نیتروژن ‮‭41 9‬ کیلوگرم در کیلوگرم برآورد / ‮‭21‬ % و بهره وری ناخالص نیتروژن 6 / بازیافت ظاهری نیتروژن ‮‭43 9‬ کیلوگرم در کیلوگرم برآورد گردید. در / گردید. از طرفی کارایی فیزیولوژیک نیتروژن درگندم ‮‭128 7‬ کیلوگرم در کیلوگرم و کارایی بازیافت ظاهری / گوجه فرنگی میانگین کارایی زراعی نیتروژن ‮‭35 3‬ % برآورد گردید. افزون بر این میانگین کارایی فیزیولوژیک نیتروژن درگوجه فرنگی / نیتروژن ‮‭243 6‬ کیلوگرم در کیلوگرم برآورد گردید. / ‮‭2/359‬ کیلوگرم در کیلوگرم و بهره وری ناخالص نیتروژن 1 این نتایج ثابت میکند که به غیر ازکارایی فیزیولوژیک سایر شاخصهای کارایی نیتروژن در هر دو محصول گندم و گوجه فرنگی بسیار پایین بوده و با شرایط مطلوب فاصله بسیار دارد. بر این اساس شیوه مدیریت مصرف کودهای نیتروژنه نیاز به اصلاح داشته تا از اتلاف سرمایه ملی و همچنین مخاطرات زیست محیطی ناشی از هدر رفت نیتروژن جلوگیری شود. در این رابطه مصرف متعادل نیتروژن همراه با سایر عناصر غذایی و بهبود شیوه های مدیریتی مزرعه بسیار موثر خواهد بود. از آنجاکه بیشتر این عوامل اثر هم افزایی بر پاسخ گیاه به مصرف نیتروژن دارند روش تلفیقی بسیار کارآمدتر خواهد بود. واژه های کلیدی: آلودگی محیط زیست، کارایی نیتروژن، گندم، گوجه فرنگی