بررسی و شناخت ویژگی های عمومی رودخانه ها و مسیل های استان های ایران مرکزی

به منظور برنامه ریزی درست و بهره برداری صحیح از منابع آبی کشور، داشتن آمار و اطلاعات منابع رودخانه ها امری مهم و بنیادی می باشد. در کشور پایگاه دادهصای پراکندهصای توسط ارگانصهای مختلف ایجاد شده است. ولی پایگاهی جامع و مناسب برای ویژگیصهای عمومی رودخانهصهای دایمی، مسیلصها و به ویژه مسیلصهای خشک استان های مرکزی کشور بهصصورت منسجم وجود نداشته است. با اجرای این طرح، اطلاعات مختلفی از ویژگی های عمومی رودخانه ها و آبراهه های کشور جمع آوری و استخراج شد. هدف اصلی این تحقیق تهیه شناسنامه و ایجاد پایگاه داده برای ویژگیصهای عمومی رودخانهصهای 5 استان زنجان، قزوین، قم، مرکزی و تهران و حوزهصهای آبخیز مربوط به آنها است. در استان مرکزی مهمترین داده های جمع آوری شده شامل موقعیت حوضه و زیرحوضه ای، مشخصه های ارتفاعی، طول، شیب، نوع جریان، و ریخت شناسی رودخانه ها می باشد. نتایج تحلیلگرهای آماری در ‭GIS ‬نشان داد که بیشتر رودخانه های مورد مطالعه جوان و سیلابی هستند. بطوری که از ‮‭6240‬ متر بازه موردمطالعه در پیمایش های صحرایی، ‮‭1118‬ متر پیچانرود‮‭4467‬، متر مستقیم و ‮‭662‬ متر نیز شریانی می باشند. نتایج مطالعات میدانی و کتابخانه ای نشان داد که در هر بازه از رودخانه ها، مجموعه از فرآیندهای اقلیمی، فیزیوگرافی، هیدرلوژیکی، زمین شناسی، کاربری و پوشش منجر به مورفولوژی رودخانه ها شده است. تعداد رودخانه شناسایی شده در استان زنجان ‮‭1241‬ مورد بوده که مجموع طول آن ها برابر ‮‭38.12105‬ کیلومتر می باشد. در کل حوزه های مورد بررسی رودخانه ها مسیلهای حوزه ها با سن بالغ با فراوانی ‮‭85/75‬ درصد بیشترین فراوانی و با سن پیر با فراوانی ‮‭10/83‬ در رتبه بعدی قرار دارند. از نظر نوع جریان، رودخانه ها و مسیلهای دارای جریان فصلی با ‮‭79‬ درصد فراوانی دارای بیشترین درصد فراوانی، نوع جریان سیلابی با ‮‭14‬ درصد و جریان دایمی با 7 درصدمی باشند. شکل غالب در رودخانه ها و مسیلها از نوع مستقیم با فراوانی ‮‭67‬ درصد بوده و پیچانرودی با حدود ‮‭28‬ درصد و شریانی با 5 درصد هستند. غالب رودخانه ها و مسیلها دارای شیب کم و در حد ‮‭0 -5‬ درصد بوده می باشند. تمام حوزه های مورد مطالعه دارای تراکم آبراهه ای کمتر از یک و در محدوده ‮‭0/25‬ تا ‮‭0/61‬ هستند. رودخانه ها و مسیلهای حوزه های مورد مطالعه مشکل خاصی از نظر کیفیت برای مصارف مختلف به جز چند مورد محدوده ندارند. از نظر سیل با توجه به اقلیم منطقه غالب رودخانه و مسیلها دارای پتانسیل بالایی بوده و حتی در موارد زیاد منجر به خسارات جانی و مالی نیز شده اند. تعداد رودخانه شناسایی شده در استان تهران ‮‭415‬ مورد بوده که مجموع طول آن ها برابر ‮‭3042‬کیلومتر می باشد. از این تعداد ‮‭260‬ مورد از نوع دایمی به طول ‮‭1881‬ کیلومتر، ‮‭138‬ مورد از نوع فصلی به طول ‮‭947‬کیلومتر‮‭11‬، مورد از نوع سیلابی به طول‮‭215‬کیلومتر، طول کوتاه ترین رودخانه های استان برابر 9/. کیلومتر در زیرحوضه های باکدهای‮‭47145‬و‮‭41531‬ و و طویل ترین رود خانه استان ‮‭68/1‬ کیلومتر در زیر حوضه شماره‮‭41521‬ است و شیب طولی رودخانه های استان از حدود 1/. درصد تا ‮‭23/5‬ درصد متغیر است. شبکه رودخانه های استان به ‮‭25‬ محدوده مطالعاتی تقسیم شده است که از نظر تعداد، محدوده مطالعاتی ‮‭471533‬ با ‮‭44‬ مورد رودخانه بیشترین تعداد و محدوده مطالعاتی ‮‭471531‬ و‮‭41535‬با 1 مورد کمترین تعداد رودخانه را دارا بوده است. در مجموع محدوده مطالعاتی ‮‭18881‬ کیلومتر رودخانه دایمی و‮‭947‬ کیلومتر رودخانه فصلی و‮‭215‬ کیلومتر رودخانه سیلابی وجود دارد. واژه های کلیدی: اطلاعات توصیفی، اطلاعات مکانی، رودخانه، شبکه آبراههصای، ویژگیصهای عمومی، مسیل، سامانه اطلاعات جغرافیایی، زنجان، قزوین، قم، مرکزی، تهران