تعیین عوامل موثر بر کاهش ضایعات ماشینی برنج به منظور ارایه راهکارهای مکانیزاسیون مراحل تولید و فرآوری (گزارش منطقه ای استان اصفهان)

مطالعه شاخص های مکانیزاسیون برنج هر منطقه برای انتخاب درست و استفاده بهینه از ماشین های برنج و انجام به موقع عملیات کشاورزی دارای اهمیت و ضروری است. برای تعیین عوامل موثر بر کاهش ضایعات ماشینی برنج و ارایه راهکارهای مکانیزاسیون در مراحل تولید و فرآوری این محصول مطالعه ای در سال ‮‭1393‬ در استان اصفهان انجام شد. جمع آوری اطلاعات و داده ها از طریق تکمیل پرسشنامه و با مراجعه به منابع آماری موجود و بررسی های میدانی صورت گرفت. اطلاعات پرسشنامه ای عبارت از سطح زیر کشت ارقام پرمحصول برنج و میزان تولید- سطح زیر کشت ارقام کیفی برنج و میزان تولید- نوع، تعداد دفعات و سطح عملیات تهیه زمین- پرورش نشا (ظرفیت بانک نشا، تعداد و سطح کاشت)- نوع، روش و سطح عملیات کاشت- نوع و سطح عملیات داشت و مقادیر مصرفی کود، سم و آب- نوع و سطح عملیات برداشت- نوع رقم و میزان بذر مصرفی- مشخصات ماشین های مورد استفاده در تولید برنج- تعداد، ظرفیت اسمی، ظرفیت کاری و مدت زمان کار شالیکوبی های استان و تعداد نیروی انسانی برای انجام عملیات های مختلف بودند. سپس از اطلاعات بدست آمده، درجه مکانیزاسیون، سطح مکانیزاسیون، ظرفیت مکانیزاسیون، بازده اقتصادی مکانیزاسیون، بازده مزرعه ای ماشین، توان اجرایی بالقوه ماشینی، روزها و ساعات کاری و ضریب بهره وری ماشین محاسبه شدند. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که درجه مکانیزاسیون عملیات خاک ورزی اولیه با گاوآهن برگرداندار ‮‭100‬ درصد، عملیات خاک ورزی ثانویه با کولتیواتور مزرعه ‮‭41‬ درصد، پادلر و روتیواتور ‮‭45‬ درصد و ماله ‮‭96‬ درصد، عملیات کاشت با نشاکار ‮‭10‬ درصد، عملیات داشت با سمپاش پشتی موتوری ‮‭68‬ درصد و عملیات برداشت با کمباین مخصوص برنج ‮‭78‬ درصد است. سطح مکانیزاسیون در شهرستان اصفهان با ‮‭2/4‬ اسب بخار در هکتار و در شهرستان فلاورجان با ‮‭5/4‬ اسب بخار در هکتار به ترتیب کمترین و بیشترین مقدار بدست آمد. کمترین بازده اقتصادی مربوط به شهرستان فلاورجان با مقدار ‮‭0/97‬ تن بر اسب بخار و بیشترین آن برای شهرستان اصفهان با مقدار ‮‭2/19‬ تن بر اسب بخار محاسبه شد. بیشترین توان اجرایی بالقوه مربوط به عملیات سمپاشی پشتی موتوری و کمترین آن مربوط به عملیات پادلینگ بدست آمد. باتوجه به سطح زیر کشت برنج در استان اصفهان و مشکلات کمبود ماشینها و ادوات و همچنین کمبود آب، به نظر می رسد توسعه مکانیزاسیون این محصول در استان اصفهان مقرون به صرفه نباشد. لذا در صورتیکه توسعه مکانیزاسیون برنج در این استان مدنظر باشد، و همچنین برای کم نمودن ضایعات مراحل مختلف تا قبل از مرحله پس از برداشت، نیاز به ماشین های مناسب پادلینگ، نشاکار، سمپاش و کمباین مخصوص برداشت برنج محسوس می باشد. واژه های کلیدی: برنج، شاخص های مکانیزاسیون، ضایعات