بررسی پارامترهای بیلان آبی حوضه های انتخابی منتهی به مرزهای جنوب غربی و خلیج فارس

در پهن گسترده ای از نواحی خشک ایران، تنها منبع تامین آب، ذخایر آب زیرزمینی است، لذا به دلیل محدودیت این منابع و بهره برداری مازاد از آنها، نه تنها کاهش کمی و کیفی ذخایر آب زیرزمینی مطرح می باشد، بلکه این مناطق با بحران روبرو خواهد شد. در این راستا، سدهای زیرزمینی در سطح کشور به منظور توسعه منابع آب زیرزمینی و جلوگیری از هدر رفت آب در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. استان بوشهر نیز نه تنها با مشکل کم آبی روبرو است، بلکه آبصهای سطحی آن نیز به طرق مختلف از دسترس خارج می شود. از این رو، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی مدل چهار متغیره سالاس به منظور برآورد میزان دبی زیرقشری به انجام رسیده است. در این پژوهش، جریان سالانه حوزه های آبخیز اهرم و باغان استان بوشهر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. بدین منظور، داده های مربوط به بارش ایستگاه هواشناسی اهرم و دبی خروجی ایستگاه هیدرومتری اهرم از سال ‮‭1354‬ تا سال ‮‭1388‬ و داده های بارش ایستگاه هواشناسی باغان و دبی خروجی ایستگاه هیدرومتری باغان از سال ‮‭1359‬ تا سال ‮‭1388‬ تهیه شد. برای کالیبراسیون از مجموع مربعات خطا استفاده شد و برای ارزیابی مدل از معیارهای جذر میانگین مربع خطای نسبی، ضریب ناش- ساتکلیف، میانگین قدر مطلق خطا و میانگین خطای انحراف استفاده شد. بر اساس نتایج این پژوهش، ضرایب a، b، ‭c ‬و‭d ‬مدل برای حوضه اهرم به ترتیب ‮‭146‬/،‮‭897 0‬/،‮‭0/001 0‬ و ‮‭0/953‬ و برای حوضه باغان ‮‭144‬/،‮‭903 0‬/،‮‭0/01 0‬ و ‮‭0/93‬ بدست آمد. بنابراین، در هر دو حوضه تنها بخش اندکی (حدود ‮‭15‬ درصد) از بارش به رواناب سطحی تبدیل شده و قسمت اعظم آن (حدود ‮‭90‬ درصد از مقدار نفوذ) صرف تبخیر و تعرق می شود. مقدار ضریب ناش- ساتکلیف در هر دو حوضه، مقدار کمی بدست آمد، به طوری که در حوضه اهرم و باغان به ترتیب مقدار آن ‮‭0/38‬ و ‮‭0/26‬ می باشد. در نهایت، در هر دو حوضه در سال هایی که مقدار دبی خروجی به صورت متوسط است، مقدار شبیه سازی به مقدار مشاهده شده آن بسیار نزدیک می باشد. در سال های پرآبی که مقدار دبی خروجی بسیار بیشتر از سال های دیگر است، مقدار دبی شبیه سازی بسیار کمتر از مقدار دبی مشاهده شده آن می باشد و بالعکس آن در سال های کم آبی، با مقدار دبی خروجی کمتر نسبت به سال های دیگر، مقدار دبی خروجی شبیه سازی بیشتر از مقدار مشاهده شده آن می باشد. بنابراین، می توان مطرح نمود مدل چهار متغیره سالاس به دلیل در نظر نگرفتن پارامترهای مهم فیزیوگرافی موثر در خروجی حوضه با دقت کمی روند تغییرات سالانه دبی را پیش بینی می کند، اگرچه عوامل دیگری چون شدت بارش، تعداد بارش، دخالت های انسانی نیز بر این امر تاثیرگذار است. واژه های کلیدی: جریان زیرقشری، سد زیرزمینی، مدل ‭Salas‬، معیار ارزیابی مدل.