گزارش انتخاب، نامگذاری و آزادسازی لاین جدید ماشک ‭(1332 VP-Sel) ‬جهت کشت پاییزه در مناطق دیم سرد و معتدل سرد کشور

ماشک پانونیکا می تواند در تولید بخشی از علوفه مورد نیازکشور و نیزسوق دادن کشاورزی دیم کشور به سمت یک کشاورزی پایدار نقش اساسی داشته باشند. شروع دیر هنگام و بارش کم در پاییز بهمراه سردشدن سریع هوا از ویژگی های منطقه سرد بوده که کشت پاییزه هر گیاهی بجز گندم و جو را در دیمزارهای این مناطق محدود نموده است. ویژگی های ماشک پانونیکا بخصوص از لحاظ تحمل سرما سبب شده تا این گیاه بعنوان تنها لگوم مناسب کشت پاییزه در اراضی دیم سردسیر در تناوب با غلات باشد و رقم گل سفید از این گونه ماشک در سال ‮‭1390‬ معرفی شده است. با هدف شناسایی و معرفی رقم جدید از گونه پانونیکا تعداد ‮‭11‬ پروژه تحقیقاتی و آنفارم در موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور و ایستگاه های همکار اجرا گردید. در سال زراعی ‮‭1382-83‬ یک مجموعه شامل‮‭25‬ توده بین المللی از ماشک پانونیکا از طریق ایکاردا وارد و مورد ارزیابی قرار گرفت. در این آزمایش بسیاری از توده ها از بین رفتند ولی تک بوته های متحمل به سرما انتخاب و در سال بعد مورد ارزیابی و تکثیر قرار گرفتند. لاین های انتخابی از ژرم پلاسم مذکور بهمراه شاهد گل سفید در سال زراعی ‮‭1384-85‬ در مراغه، کردستان، زنجان و خراسان شمالی بمدت یکسال مورد ارزیابی قرار گرفتند ولی در یکسال اجرای این آزمایش از لحاظ عملکرد علوفه، اختلاف معنی داری بین لاین ها بدست نیامد. از سال ،‮‭14 1385‬ لاین متحمل به سرمای ماشک پانونیکا بهمراه گل سفید در چهار منطقه مراغه، کردستان، کرمانشاه و خراسان شمالی طی سه سال از نظر سازگاری و پایداری عملکرد ارزیابی شدند. بررسی سازگاری لاین ها نشان داد که لاین ‮‭1332‬ ‭VP-Sel ‬دارای بهترین(کمترین) متوسط رتبه در تمام محیطها بود و این لاین با داشتن بیشترین عملکرد علوفه (‮‭3572‬ کیلوگرم علوفه خشک در هکتار)، جزو پایدارترین ارقام در محیطهای مورد بررسی شناسایی شد. ارزیابی های انجام شده در مزارع زارعین (آنفارم) استان آذربایجان شرقی و کردستان نیز نشان داد که میانگین عملکرد علوفه لاین ‮‭1332‬ ‭VP-Sel ‬اختلاف معنی داری با گل سفید ندارد ولی عملکرد دانه لاین جدید حدود ‮‭40‬ بیشتر بود. از نظر زمان گلدهی نیز لاین جدید متوسط یک هفته تا ‮‭10‬ روز زودرس تر از گل سفید بود. در مجموع میتوان نتیجه گرفت که لاین ‮‭1332‬ ‭VP-Sel ‬به دلیل قابلیت کشت پاییزه در دیمزارهای سردسیر، برتری عملکرد دانه نسبت به رقم گل سفید و بخصوص زودرسی که در شرایط تنش آخر فصل در اقلیم نیمه خشک بسیار مهم است، قابل معرفی بعنوان یک محصول پاییزه جدید برای شرایط دیم سرد و معتدل سرد ایران است.