مطالعه ژنتیک تحمل به شوری در چغندرقند ‭(Beta vulgaris L.)‬

یکی از اهداف اصلاحی در زمینه تنش های غیرزنده ایجاد ارقامی است که تحت شرایط شوری رشد کرده و عملکرد اقتصادی داشته باشد. برنامه ریزی راه کارهای اصلاحی چغندرقند به آگاهی از اجزای اثرات ژنتیکی و نحوه وراثت صفات بستگی دارد. این پژوهش به منظور برآورد پارامتر های ژنتیکی صفات زراعی، فیزیولوژیک و کیفیت ریشه چغندرقند در دو شرایط تنش (با ‭EC ‬آب حدود ‮‭12‬ دسی زیمنس بر متر) و عدم تنش شوری (با ‭EC ‬آب حدود 4 دسی زیمنس بر متر)در ایستگاه تحقیقات شوری رودشتبا استفاده از طرح ژنتیکی کارولینای شمالی 2 انجام شد. مواد ژنتیکی شامل 8 جمعیت گرده افشان دیپلویید مولتی ژرم بعنوان والد پدری و 4 لاین نرعقیم دیپلویید مونوژرم بعنوان والد مادری با سطوح تحمل متفاوت به تنش شوری بودند. والدین و هیبرید های F1 به صورت بلوک های ناقص با دو تکرار مورد ارزیابی قرارگرفتند. نتایج تجزیه واریانس آزمایش نشان داد کهمحیط شور تاثیر معنی داری بر تمامی صفات فیزیولوژیک ( به جز‭Ca‬2‭+/ Na+)‬، محتوای قند و صفات عملکردی داشت. اثر متقابل ژنوتیپ ا محیط برای هیچ یک از صفات کیفی ریشه و صفات عملکردی معنی دار نشد. غلظتصهای‭Ca‬2+، ‭K+‬،‭Na+‬و ‭K+/ Na+‬در برگ بهصطور معنی دار تحت تنش کاهش یافت که بیشترین کاهش (‮‭91/43‬ % ) به غلظت پتاسیم اختصاص داشت. عملکرد ریشه و قند بترتیب کاهش ‮‭34/6‬ و ‮‭39‬ درصدی، اما غلظت ‭K+ ‬و ‭Na+‬به ترتیب افزایش حدود ‮‭11‬ و ‮‭22‬ درصدی نشان دادند. نتایج تجزیه ژنتیکی در دو شرایط تنش و عدم تنش بیانگر وجود آثار غالبیت برای کلیه صفات فیزیولوژیک بود. مقادیر توارث پذیری صفات کیفیت ریشه نیز در هر دو شرایط بسیار پایین بود. مقادیر وراثت پذیری عمومی و خصوصی برای عملکرد ریشه در شرایط تنش بترتیب حدود ‮‭50‬ و 7 درصد و در شرایط غیرتنش حدود ‮‭30‬ و ‮‭19‬درصد حاصل گردید. به طور کلی برآورد های بسیار پایین نسبت پیش بینی و وراثت پذیری خصوصی و مقادیر بالای درجه غالبیت برای صفات مختلف در ژنوتیپ های مورد مطالعه، بیانگر بیشتر بودن نقش اثرات غیرافزایشی نسبت بهافزایشی در کنترل صفات فیزیولوژیک، کیفیت و عملکرد تحت دو شرایط محیطی بود. بروز میزان هتروزیس بالا برای صفات عملکردی امکان بهره وری از اثر غالبیت در تولید ارقام هیبرید در چغندرقند را تایید می کند. بهترین ترکیب شونده های عمومی در هر دو محیط در بین والد ها برای صفات فیزیولوژیک والد های ‮‭7233 29 -1‬ ‭.P ‬و ‮‭7233 29 -2‬ ‭.P ‬، برای اکثر صفات کیفیت ریشه والد‮‭29819 17 -4‬ ‭.P ‬و برای صفات عملکردی والدین‮‭7233 29- 5‬ ‭.P ‬و‮‭29819 17 - 5‬ ‭.P ‬بودند. با توجه به اینکه والد ‮‭29819 17‬ ‭.P ‬فامیل S2حاصلاز جمعیت پایه ‮‭7233 29‬ ‭.P ‬است، بنابرین والد ‮‭7233 29‬ ‭.P ‬بعنوان بهترین والد با ظرفیت عملکرد بالا تحت دو شرایط و قدرت ترکیب پذیری عمومی زیاد معرفی می گردد. کلمات کلیدی: طرح ژنتیکی کارولینای شمالی ،2 پارامترهای ژنتیکی، تنش شوری، چغندرقند