بررسی نقش آماده سازی زمین در پاییز و بهار همراه با مالچ گیاه پوششی بر جمعیت علف های هرز و عملکرد چغندرقند

آماده سازی بستر بذر چغندرقند به طور کامل در پاییز (بستر بذر کهنه) یکی از راهکارهای کاشت چغندرقند در اولین فرصت ممکن، کاهش مصرف آب و استفاده بهینه از پتانسیل هر منطقه می باشد. کاشت گیاه پوششی در بین ردیف های کشت چغندرقند نیز می تواند در کاهش جمعیت علف های هرز بهاره مزارع چغندرقند موثر باشد. به منظور ارزیابی نقش مالچ گیاه پوششی باریک برگ (جو) در سیستم تهیه بستر بذر کهنه و همچنین در بهار بر جوانه زنی و رشد علف های هرز بهاره و عملکرد کمی و کیفی چغندرقند، این آزمایش در قالب اسپلیت بلوک با چهار تکرار در چهار منطقه کرج، مشهد، کرمانشاه و میاندوآب طی دو سال زراعی ‮‭1391-92‬ و ‮‭1392 -93‬ اجرا شد. پنج ترکیب مختلف از زمان تهیه بستر بذر چغندرقند و مالچ گیاه پوششی جو(بستر پاییز بدون جو، شاهد پاییز‭-b‬1)، بستر پاییز با جو کف جوی (ردیفی‭-b‬2)، بستر پاییز با جو کف جوی و روی پشته (دستپاش‭-b‬3)، بستر بهاربدون جو (شاهد بهار‭-b‬4) و بستر بهار با جو کف جوی (ردیفی‭-b‬5)) به عنوان تیمارهای آزمایش در نظر گرفته شد. جهت مقایسه تیمارهای کنترل علف هرز، هر کرت با عرض چهار متر (هشت ردیف کاشت) و طول ‮‭25‬ متر در جهت طولی به سه قسمت تقسیم شد. قسمت ابتدای کرت به عنوان شاهد بدون علفصهرز (وجین دستی‭-w‬1)، قسمت وسط کرت شاهد با علف هرز (عدم کنترل طی فصل رشد‭-w‬2) و قسمت انتهای کرت به عنوان تیمار کنترل شیمیایی (استفاده از علف کش های انتخابی چغندرقند‭-w‬3) در نظر گرفته شد. زیست توده گیاه پوششی و علف های هرز سبز شده در بستر بذر کهنه، بلافاصله قبل از کاشت چغندرقند و به وسیله علف کش عمومی پاراکوات خشکانده شد و به صورت مالچ در سطح خاک مزرعه قرارگرفت. ولی در تیمارصهای بستر بذر بهار، برای خشکاندن جو از باریک برگ کش های انتخابی چغندرقند استفاده شد. یادداشت برداری از جمعیت و تراکم علف های هرز به تفکیک گونه در قسمت شاهد با علف هرز انجام شد. نتایج تجزیه واریانس مرکب دو سال به تفکیک مناطق مختلف نشان داد که اثر سال برای اکثر صفت ها معنی دار شد؛ به جز عملکرد ریشه در مشهد، عیار در کرمانشاه و عملکرد شکر در میاندوآب. اثر اصلی رقابت علف های هرز طی فصل رشد برای همه صفت ها به جز عیار چغندرقند در همه مناطق معنی دار بود. اثر اصلی روش های تهیه بستر بذر برای عملکر ریشه و عملکرد قند خالص در همه مناطق به جز کرمانشاه معنی دار شد. اثر متقابل سال در روش تهیه بستر بذر برای هیچیک از صفت های کمی و کیفی چغندرقند (به جز عیار در مشهد) معنی دار نشد. ولی اثر متقابل سال در رقابت علف های هرز برای بسیاری از صفت ها به استثنای عیار در همه مناطق معنی دار شد. اثر متقابل روش تهیه بستر بذر در رقابت علف های هرز برای عملکرد ریشه فقط در مشهد و برای عملکرد قند فقط در مشهد و کرمانشاه معنی دار شد. میانگین عملکرد ریشه چغندرقند در بستر بذر کهنه در کرج (‮‭57/55‬ تن در هکتار) و کرمانشاه (‮‭41/55‬ تن در هکتار) در مقایسه با تیمار شاهد تهیه بستر بذر در بهار (به ترتیب ‮‭56/62‬ و ‮‭44/66‬ تن در هکتار در مشهد و کرمانشاه) تفاوت معنی داری نداشت. ولی میانگین این تیمارها در مشهد (‮‭41/14‬ تن در هکتار) و میاندوآب (‮‭33/73‬ تن در هکتار) در مقایسه با تیمار شاهد تهیه بستر بذر در بهار به طور معنی داری (5% ) کمتر بود. حضور جو در روش تهیه بستر بذر در بهار در کنار چغندرقند (با میانگین عملکرد ریشه ‮‭46/69‬ تن در هکتار) در مقایسه با روش متداول تاثیر سویی روی عملکرد ریشه نداشت (به استثنای مشهد که باعث ‮‭26‬%کاهش شد). در سیستم بستر بذر کهنه نیز وجود جو در مقایسه با شاهد آن برای عملکرد ریشه تفاوت معنی داری نداشت (به استثنای کرج که باعث ‮‭16‬%کاهش شد). رقابت تمام فصل فلور طبیعی علف های هرز باعث کاهش ‮‭52‬ درصدی عملکرد ریشه (‮‭27/21‬ تن در هکتار) شد. به طور کلی در روش بستر بذر کهنه یا به عبارت دیگر تهیه بستر بذر به طور کامل در پاییز امکان زود کشت کردن چغندرقند، کاهش تبخیر رطوبت ذخیره شده در خاک و استفاده بهینه از پتانسیل هر منطقه میسر می گردد و لذا در مناطق با بافت مناسب خاک برای زراعت چغندرقند قابل توصیه می باشد. 2- واژهصهای کلیدی: آماده سازی بستر بذر، مالچ گیاه پوششی، علف های هرز، جو، چغندرقند