بررسی روابط آبی و سازوکار تنظیم اسمزی در ژنوتیپ های منتخب کلزا در شرایط تنش خشکی

به منظور بررسی روابط آبی و سازوکار تنظیم اسمزی در ژنوتیپ های منتخب کلزا در شرایط تنش خشکی، دو آزمایش مختلف انجام شد. در این دو آزمایش، واکنش ارقام منتخب از آزمایش قبلی (ارزیابی بررسی اثر تنش خشکی بر شاخص های جوانه زنی و خصوصیات مرتبط با استقرار گیاهچه در ‮‭21‬ رقم و لاین کلزا بهصمنظور گزینش ارقام متحمل) شامل ‭GKH‬‮‭2005‬، ‭Opera ‬و ‭Okapi ‬از نظر تحمل به تنش کم آبی در مراحل گل دهی و خورجین دهی در دو منطقه شهرقدس و یزد در سال زراعی ‮‭1390-1391‬ ارزیابی شدند. هر بررسی در هر منطقه در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار و به صورت سه آزمایش جداگانه مورد ارزیابی قرار گرفت. در آزمایش اول، آبیاری کرت های آزمایشی براساس میلی متر تبخیر از سطح تشتک تبخیر کلاس ‭A (‬شاهد)، در آزمایش دوم، تنش کم آبی به صورت قطع آبیاری از مرحله ‮‭50‬ درصد گل دهی تا مرحله رسیدگی فیزیولوژی و در آزمایش سوم تنش کم آبی به صورت قطع آبیاری از مرحله ‮‭50‬ درصد خورجین دهی تا مرحله رسیدگی فیزیولوژی اعمال شد. نتایج تجزیه مرکب داده ها نشان داد که تنش کم آبی موجب کاهش معنی دار صفات زراعی و مورفولوژی نظیر طول دوره رشد، ارتفاع گیاه، تعداد خورجین در ساقه اصلی و شاخه های فرعی، طول خورجین، تعداد دانه در خورجین، وزن هزار دانه، عملکرد دانه، عملکرد روغن، شاخص برداشت و تلاش بازآوری و افزایش تعداد خورجین پوک و کاهش صفات فیزیولوژی نظیر هدایت روزنه ای برگ، محتوی نسبی آب برگ و میزان نشاسته برگ در هر سه رقم کلزا شد، درحالی که درصد نشت الکترولیتصها از غشای سلول، تجمع سدیم و پتاسیم در برگ و پتانسیل و تنظیم اسمزی در تیمارهای تنش کم آبی بالاتر از شرایط بدون تنش بود. رقم ‭GKH‬‮‭2005‬ بیشترین عملکرد دانه را در تیمارهای آبیاری شاهد، قطع آبیاری از گل دهی و خورجین دهی به ترتیب به میزان ،‮‭1591 2729‬ و ‮‭2305‬ کیلوگرم در هکتار تولید نمود که این موضوع با بالاتر بودن محتوی نسبی آب برگ، هدایت روزنه ای، تنظیم اسمزی بالاتر، تجمع بیشتر سدیم و پتاسیم، تبدیل بیشتر نشاسته به قندهای ساده و پایین تر بودن درصد نشت الکترولیت و تولید تعداد زیادی خورجین در شاخه های فرعی مرتبط بود. نتایج کلی این پژوهش نشان داد که هدایت روزنه ای برگ و محتوی نسبی آب برگ زیاد، تجمع کاتیون ها، فعالیت تجزیه بیشتر نشاسته به همراه نشت الکترولیت پایین، برخورداری از تنظیم اسمزی مناسب، منفی تر بودن پتانسیل اسمزی و تعداد خورجین در شاخه های فرعی می تواند از جمله مهم-ترین سازوکارهای تحمل به تنش کم آبی در مراحل زایشی گیاه کلزا بشمار آید. همچنین بر اساس نتایج بدست آمده رقم ‭GKH‬‮‭2005‬ با توجه به برخورداری از بهترین سازوکارهای تحمل به عنوان رقم متحمل به تنش کم آبی شناخته شد. کلمات کلیدی: پتانسیل اسمزی، تجمع کاتیون، تعداد خورجین در شاخه فرعی، روابط آبی