تدوین پروتکل تکثیر انبوه دو اکوتیپ برتر عناب استان خراسان جنوبی از طریق کشت بافت

عناب با نام علمی ‭Ziziphus jujuba Mill ‬از خانواده ‭Rhamanaceae ‬است که در ایران با اکوتیپ های مختلف می روید. با توجه به ارزش اقتصادی و دارویی گیاه عناب تکثیر این گیاه دارای اهمیت زیادی می باشد. روشصهای سنتی تکثیر زمان زیادی نیاز دارد و گیاهان تکثیر شده از نظر سلامت تضمین شده نمیصباشند درحالیصکه تکثیر این گیاه با بکارگیری فناوری کشت بافت امکان تولید انبوه گیاهان عاری از پاتوژن در زمان کوتاهصتر را فراهم می سازد. در تحقیق حاضر از ریزنمونه های جوانه دو اکوتیپ عناب استان خراسان جنوبی (قاهان قم و گیوک بیرجند) و ریزنمونه های برگ اکوتیپ قاهان قم جهت تدوین پروتکل ریزازدیادی درون شیشهصای و باززایی استفاده شد. ریزنمونهصهای جوانه جانبی بعد از ضدعفونی سطحی در محیط کشت ‭MS ‬بدون هورمون کشت شدند و به منظور پرآوری جوانهصهای جانبی رشد یافته از پایه مادری جدا شده و تاثیر فاکتورهای مختلف روی پرآوری آنصها مورد بررسی قرار گرفت. در مرحله پرآوری، محیط های کشت ‭(MS‬، ‭QL‬،‭SH ‬، ‭VS) ‬و غلظت های مختلف از سیتوکنینصها ص ‭BAP) ‬، زاتین ، کینتین، 2‭ip ‬و ‭(TDZ ‬مورد بررسی قرار گرفتند. هم چنین تاثیر حضور نوع اکسین ‭IBA) ‬، ‭IAA ‬و ‭NAA) ‬و غلظتهای مختلف ‭IBA ‬در مرحله پرآوری مورد بررسی قرار گرفت. در مرحله ریشهصزایی غلظتصهای متفاوت ‭IBA ‬به همراه ‭NAA ‬مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که در مرحله پرآوری برای هر دو اکوتیپ محیط کشت ‭MS ‬حاوی ‭BAP+ ‬زاتین ‭+ IBA‬بیشترین افزایش طول ساقه، بیشترین افزایش تعداد برگ و بیشترین افزایش تعداد شاخساره های جانبی در هر دو اکوتیپ مشاهده شد. بیشترین درصد ریشه زایی در تیمار دارای مقادیر بالای ‭IBA ‬بدون حضور ‭NAA ‬در هردو اکوتیپ مشاهده شد. گیاهان ریشه دار شده با موفقیت به گلخانه منتقل و سازگار شدند. همچنین درتحقیق حاضر بررسی روش های باززایی در گیاه عناب برای استفاده در برنامه های به نژادی آتی انجام شد. ریز نمونه های برگ برش خورده به سه قسمت (نوک، وسط و پایین)، برگ برش خورده از چهارطرف و برگ کامل و تاثیر غلظت های متفاوت (،0 ،5 ،‮‭15 10‬ و‮‭20‬ میکرومولار ‭) TDZ ‬و(0 و 1 میکرومولار) نفتالین استیک اسید ‭(NAA) ‬در محیط کشتصهای ‭MS ‬و ‭WPM‬بررسی گردید. پس از تیمار 2 و4 هفته تاریکی میزان باززایی به ازای هر ریز نمونه گزارش شد. براساس نتایج به دست آمده تیمار 2 هفته تاریکی با میانگین شاخه باززا شده در هر ریزنمونه ‮‭1/38‬ مناسبتر از 4 هفته بود و مقایسه 3 نوع ریزنمونه متفاوت نشان داد بیشترین باززایی در ریزنمونهص برگ برش خورده به سه قسمت با میانگین شاخه باززا شده در هر ریزنمونه ‮‭2/27‬ حاصل شد. در مقایسه 4 محیط کشت ‭MS ‬، ‭MS ‬‮‭1/2‬ ، ‭WPM ‬و ‮‭2/1‬ ‭WPM ‬بیشترین درصد باززایی (‮‭75‬%) و بیشترین تعداد شاخه های باززا شده (‮‭4/83‬) در تیمار محیط کشت ‭MS ‬شامل تنظیم کنندهصهای رشد یک میکرومولار ‭NAA ‬و ‮‭10‬ میکرومولار ‭TDZ ‬حاصل شد. واژه های کلیدی: عناب، اکوتیپ، ریزازدیادی، پرآوری، ریشه زایی نکته اول: به دلیل این که پروژه سفارشی است مقادیر بهینه هورمون ها در قسمت اول چکیده (مربوط به پروتکل ریزازدیادی) ذکر نشده است. نکته دوم: تعداد گیاهان برای اکوتیپ قاهان قم حدود ‮‭500‬ عدد است که در واکشت بعدی به ‮‭1000‬ عدد خواهد رسید. تعداد گیاهان گیوک بیرجند ‮‭80‬ عدد است که در طی 4 واکشت بعدی به ‮‭1000‬ عدد خواهد رسید.