بررسی شکل های مختلف فسفر در اراضی کشاورزی حوزه زیر سد البرز ( بابل رود- سیاهرود)

فسفر بعد از نیتروژن به عنوان دومین عنصر غذایی پرمصرف نقش مهمی بر رشد و عملکرد محصولات زراعی و باغی ایفا می کند. تحقیقات زیادی در زمینه آزمایشات کودی و تعیین حدود بحرانی فسفر در تعدادی از محصولات زراعی صورت گرفته ولی اطلاعات چندانی در زمینه وضعیت فسفر خاک از نظر توزیع شکل های مختلف و تعیین سرنوشت آن در خاک منطقه موجود نمی باشد. این تحقیق با هدف اندازه گیری شکل های مختلف فسفر قابل استفاده و غیر قابل استفاده و تعیین همبستگی این شکل ها با خصوصیات خاک صورت گرفته است. به این منظور تعداد ‮‭80‬ نمونه خاک از عمق ‮‭30-0‬ سانتی متری از نمونه خاکهای موجود در بانک خاک مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران که به صورت شبکه ای (3 کیلومتر ا 3 کیلومتر) در سال ‮‭1387‬ جهت طرح "تعیین پراکنش و توصیه عناصر کم مصرف در اراضی تحت کشت آبی کشور" تهیه گردیده بود، استفاده شد. فسفر معدنی خاک ها به شش بخش دی کلسیم فسفات، اکتا کلسیم فسفات، فسفات آلومینیم، فسفات آهن، فسفر محبوس در اکسید های آهن و آپاتایت تفکیک و مقادیر هر یک از آنها اندازه گیری شد. فسفر آلی از طریق تفاضل فسفر کل با فسفر معدنی تعیین شد. تعدادی از خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک ها اندازه گیری شده و روابط آن ها با شکل های مختلف فسفر مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که فسفر کل خاک در دامنه ‮‭1019-433‬ و با میانگین ‮‭705‬ میلی گرم در کیلو گرم قرار داشت. فسفر معدنی وآلی با میانگین ‮‭580‬ و‮‭124‬ میلی گرم بر کیلو گرم به طور متوسط ‮‭80‬ و ‮‭20‬ در صد فسفر کل موجود در خاک ها را شامل شدند. آپاتایت، فسفات آلومینیوم، اکتا کلسیم فسفات، فسفات آهن، فسفات های محبوس در اکسیدهای آهن و دی کلسیم فسفات به ترتیب بیشترین بخش فسفر معدنی خاک ها را با میانگین ،‮‭218‬ ،‮‭124‬ ،‮‭113‬ ،‮‭42 87‬ و ‮‭18‬ میلی گرم فسفر در کیلوگرم که به ترتیب 2/،‮‭6 36‬/،‮‭8 20‬/،‮‭5 18‬/،‮‭7/0 14‬ و ‮‭3/0‬ درصد کل فسفر معدنی را تشکیل می دهند. فسفر قابل جذب خاک با دی کلسیم فسفات، اکتاکلسیم فسفات و فسفر محبوس در اکسیدهای آهن رابطه مثبت و معنی داری نشان داد. کلمات کلیدی: اشکال فسفر، اکتا کلسیم فسفات، آپاتیت، دی کلسیم فسفات