گزارش آزادسازی لاین گندم نان ‭7-83-C ‬بعنوان رقم جدید گندم آبی برای کشت در اقلیم سرد کشور

لاین گندم ‮‭83-7‬‭-C ‬با پدیگری ‭Alvand//NS‬‮‭732‬‭/Her ‬در سال زراعی ‮‭1374-75‬ تحت شماره ‮‭14-482‬ از تلاقی بین رقم الوند و لاین ‭NS‬‮‭732‬‭/Her ‬با منشا خارجی در ارومیه حاصل گردید. لازم به ذکر است که رقم الوند یکی از ارقام موفق داخلی در مناطق سرد کشور با تیپ رشد بینابین بوده که در سالهای اخیر به بیماری زنگ زرد حساسیت زیادی نشان داده و لاین ‭NS‬‮‭732‬‭/Her ‬نیزازتلاقی ‭NS‬‮‭732‬ با تیپ رشد زمستانه از کشور صربستان با گندم بهاره ‭Her ‬در مرکز بین المللی تحقیقات گندم و ذرت ‭(CIMMYT) ‬بدست آمده و در قالب خزانه های ژنتیکی سیمیت وارد برنامه به نژادی گندم کشور شده است. در سال زراعی ‮‭1375-76‬ بذور F1 حاصل از این تلاقی تحت شماره ‮‭536‬ در ارومیه کشت و مورد بررسی قرار گرفتند. بدنبال آن در سال های زراعی ‮‭1376-80‬ در نسل های در حال تفکیک F2 تا F5 در میاندوآب مورد ارزیابی قرار گرفت. این لاین در سال زراعی ‮‭1380-81‬ وارد آزمایش مقایسه عملکرد مقدماتی ایستگاه میاندوآب شد و با توجه به عملکرد دانه مطلوب (‮‭6223‬ کیلو گرم در هکتار) و خصوصیات زراعی خوب و همچنین مقاومت به بیماری زنگ زرد مورد انتخاب قرار گرفت. لاین ‮‭83-7‬‭-C ‬در آزمایش مقایسه عملکرد مقدماتی سراسری اقلیم سرد ‭(PRWYT-C) ‬سال زراعی ‮‭1381-82‬ با میانگین عملکرد ‮‭6775‬ کیلوگرم در هکتار نسبت به شاهد شهریار ( ‮‭73-20‬‭-C ) ‬با عملکرد ‮‭6510‬ کیلو گرم در هکتار برتری نشان داده و به آزمایش مقایسه عملکرد پیشرفته سراسری اقلیم سرد ‭((ARWYT-C ‬راه یافت. در آزمایش ‭ARWYT-C ‬که در سال زراعی ‮‭1382-83‬ اجرا گردید این لاین با میانگین عملکرد ‮‭8004‬ کیلوگرم در هکتار در حد رقم شاهد (شهریار با‮‭8021‬کیلوگرم در هکتار) بوده ولی بدلیل مقاومت به زنگ زرد انتخاب و به آزمایش سازگاری لاین های امید بخش ‭((ERWYT-C‬‮‭83‬ که در سال های زراعی ‮‭1383-85‬ در ‮‭12‬ ایستگاه تحقیقاتی اقلیم سرد اجرا گردید راه یافت. در آزمایش سازگاری این لاین با میانگین ‮‭7382‬ کیلوگرم در هکتار برتر از رقم شاهد شهریار(‮‭7254‬کیلو گرم در هکتار) قرار گرفت. در طرح تحقیقی-تطبیقی که در سال زراعی ‮‭1386-87‬ در شهرستان قروه استان کردستان اجرا گردید، لاین ‮‭83-7‬‭-C ‬با میانگین عملکرد ‮‭4116‬ کیلوگرم در هکتار برتر از لاین های دیگر و ارقام شاهد (الوند با ‮‭3668‬ و زرین با ‮‭3684‬ کیلو گرم در هکتار) قرار گرفت. همچنین در طرح تحقیقی-ترویجی که در سال زراعی ‮‭1386-87‬ در شهرستان فریمان استان خراسان رضوی اجرا گردید، لاین ‮‭83-7‬‭-C ‬با میانگین ‮‭7420‬ کیلوگرم در هکتار برتر از رقم شاهد (توس با‮‭7200‬ کیلو گرم در هکتار ) قرار گرفت. این لاین دارای تیپ رشد بینابین می باشد. میانگین وزن هزار دانه آن ‮‭43‬ گرم، میانگین ارتفاع بوته آن ‮‭88‬ سانتیمتر، میانگین تعداد روز تا گلدهی و رسیدن آن (از اول ژانویه) به ترتیب ‮‭124‬ و ‮‭175‬ روز و بدین ترتیب میانگین دوره پرشدن دانه آن ‮‭51‬ روز است. مهمترین ویژگی و برتری این لاین نسبت به ارقام رایج منطقه سرد کشور مقاوم بودن آن به بیماری زنگ زرد می باشد. ارقام شهریار و الوند که بیشترین سطح زیر کشت گندم مناطق سرد کشور را تشکیل می دهند، در سالهای اخیر به این بیماری حساسیت نشان داده اند. اپیدمی شدید بیماری زنگ زرد در سال زراعی ‮‭1388-89‬ و حساس شدن اکثر ارقام گندم کشت شده در اقلیم سرد کشور(شهریار، الوند، زرین و توس) ضرورت معرفی ارقام گندم مقاوم به این بیماری را دو چندان نموده است لذا معرفی این لاین مقاوم به زنگ زرد و دارای عملکرد بالا برای جایگزینی ارقام فوق در مناطق سرد کشور حایزاهمیت زیادی می باشد.