گزارش معرفی رقم جدید گندم نان ‭Rsh2/10120//Zagros (‬زودرس، متحمل به تنش گرمایی انتهای فصل و مقاوم به زنگ زرد و سیاه) جهت کشت تاخیری در نظام های زراعی ذرت- گندم و سبزی صیفی- گندم در اقلیم گرم و خشک جنوب کشور

لاین دابلد هاپلویید (‮‭86-8‬‭-Doled Haploid) DH‬، با شجره ‭Rsh*‬‮‭10120/2‬‭//Zagros‬و با تاریخچه انتخاب ( ‮‭103-1‬‭-DH) ‬از طریق روش تولید هاپلویید در ارقام گندم هگزاپلویید از طریق حذف کروموزومی( تلاقی گندم و ذرت) در داخل کشور تولید و به برنامه به نژادی ملی گندم نان وارد گردید. این لاین به همراه ‮‭402‬ لاین و رقم دیگر در سال زراعی ‮‭1384-85‬ در یک آزمایش مشاهده ای مورد ارزیابی قرار گرفت. بررسی اولیه در این آزمایش نشان داد که لاین مزبور مقاوم به بیماری به زنگ زرد و زودرس تر، پاکوتاهتر، با وزن هزار دانه بالا بوده وبنابراین جهت بررسی بیشتر در آزمایش های مقایسه عملکرد در سال زراعی ‮‭1385-86‬انتخاب گردید. در سال زراعی ‮‭1385-86‬ لاین کاندید معرفی، به همراه ‮‭50‬ رقم و لاین گندم نان در یک آزمایش مشاهده ای مقایسه عملکرد در دو تاریخ کاشت معمول و کاشت تاخیری (اواسط دی ماه) مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد با لاین جدید با عملکرد دانه ‮‭4620‬ کیلو گرم در هکتار برتر از رقم زود رس ویریناک ( که در سطح وسیع در منطقه کشت می شود)، با عملکرد ‮‭3533‬ کیلوگرم در هکتار در کشت تاخیری بود. در سال زراعی ‮‭1386-87‬ این لاین به همراه ‮‭19‬ لاین دیگر در یک آزمایش مقایسه عملکرد و مجددا در دو تاریخ کاشت نرمال و کشت تاخیری در سه ایستگاه اهواز، داراب و زابل مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که این لاین در کشت تاخیری عملکرد دانه ‮‭3980‬ کیلوگرم در مقایسه با رقم زود رس ویریناک با عملکرد دانه ‮‭3470‬ کیلوگرم در هکتار ‮‭15‬درصد برتری عملکرد داشت. شاخص حساسیت محیطی این لاین ‮‭0/79‬ و متحمل به تنش گرمای آخر فصل تعیین گردید. در سال زراعی ‮‭1387-88‬ این لاین با 7 لاین و رقم گندم نان زودرس به همراه رقم چمران در سه تاریخ کاشت تاخیری‮‭9/20‬ لغایت ‮‭10/10‬ با فاصله ده روز مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاکی از آن بود که لاین ‮‭86-8‬‭-DH ‬بیشترین عملکرد دانه را در دو تاریخ کاشت تاخیری ‮‭30‬ آذر و ‮‭10‬ دی ماه بترتیب با میانگین عملکرد دانه ‮‭5270‬ و ‮‭3400‬ کیلوگرم در هکتار داشت. این نتایج تایید کرد که این لاین مناسب کشت های تاخیری در استان خوزستان و مناطق مشابه اقلیم گرم و خشک جنوب کشور می باشد. با توجه به کشت های تابستانه مثل ذرت و بعضا کشت سبزی و صیفی بعد از کشت تابستان و قبل از کشت های پاییزه، معرفی ارقام زود رس با این ویژگی ها برای کشت های تاخیری در این مناطق ضروری می باشد. لاین جدید ‮‭86-8‬‭-DH‬، نسبت به بیماری زنگ زرد گندم، دارای واکنش مقاومت قابل قبول‮‭30-0‬‭MS ‬در مناطق مختلف شامل دزفول، گرگان، مغان، اسلام آباد، بروجرد، اردبیل، کرج، مشهد، ساری و زرقان بوده است. نتایج بررسی این رقم در خزانه زنگ سیاه در کشور کنیا نیز حاکی از واکنش ‭MR ‬آن بوده است. میانگین درصد پروتیین این لاین ‮‭12/2‬ و از جنبه سایر صفات کیفیت در گروه لاین های با کیفیت نانوایی خوب قرار می گیرد. در بررسی طرح تحقیقی تطبیقی این لاین با دو لاین دیگر و رقم ویریناک در سال زراعی ‮‭1389-90‬ در شرایط کشت تاخیری در دو منطقه از مزارع زارعین شهرستان دزفول از نظر عملکرد در شرایط کاشت تاخیری مورد مقایسه قرار گرفت و مشخص گردید که علیرغم برتری تفاوت عملکرد این لاین با رقم ویریناک معنی دار از جنبه آماری نبوده است. در یک مزرعه دو درصد کاهش و در منطقه دیگر 3 درصد برتری داشته است. لاین کاندید معرفی از نظر صفت تعداد روز تا سنبله رفتن در حد رقم ویریناک و 5 روز زود رس تر از رقم چمران می باشد. در مجموع با توجه به خصوصیات برجسته این لاین وضرورت جایگزینی ارقام زودرس تر با مقاومت های بالاتر به بیماری زنگ زرد در کشت های تاخیری بجای ارقامی همانند ویریناک در اقلیم گرم و خشک جنوب کشور، این لاین می تواند کمبود رقم را در این گونه سیستم های زراعی تامین نموده و برای این شرایط خاص به عرصه های تولید معرفی گردد.