مدیریت نماتدهای سیستی سیب زمینی ‭Globodera spp‬

سیبزمینی ‭(Solanum tuberosum L.) ‬پس از گندم، ذرت و برنج چهارمین محصول عمده دنیا میباشد. نماتدهای سیست سیب زمینی‭Globodera spp. ‬از مهمترین عوامل خسارتزای سیب زمینی در دنیا محسوب می شوند که میتواند تا ‮‭100‬% باعث خسارت شوند. گونه ‭G. rostochiensis ‬که تاکنون نماتد قرنطینه برای ایران بوده است در سال ‮‭1387‬ در تعدادی از مزارع شهرستان بهار استان همدان مشاهده و گزارش گردید. مرحله مقاوم نماتدها سیست حاوی تخم هستند که بیش از ‮‭20‬ سال می توانند زنده بمانند. قرنطینه بودن نماتد و ناشناخته بودن وضعیت آن برای کشور منجر به تصویب یک طرح با 3 پروژه گردید. طرح با اهداف (1) پایش مزارع سیب زمینی کاری در سطح کشور به منظور ردیابی نماتدهای ‭Globodera spp.‬، نیز بررسی پراکندگی، گونه ها، پاتوتیپ ها و تراکم نماتدهای سیست سیب زمینی در استان همدان ؛ (2) بررسی نقش گیاهان غیر میزبان منطقه در تناوب روی تغییرات جمعیت نماتد طلایی، (3) ضد عفونی خاک با روش آفتابدهی در کاهش آلودگی ‭G. rostochiensis ‬در استان همدان، به مرحله اجرا در آمد. در نمونه برداریهای انجام شده در ‮‭21‬ استان بجز همدان در هیج یک از استان ها نماتد های سیست سیب زمینی یافت نشدند. بر اساس نتایج شناسایی مرفولوژیک و مولکولی بهمراه میزان تکثیر نماتد روی میزبان های مقاوم و حساس پاتوتایپ ‭Ro‬1 گونه ‭G. rostochiensis ‬در مناطق بهار و همدان تشخیص داده شد. بیشترین آلودگی ‮‭316‬ و ‮‭187‬ سیست در ‮‭100‬ گرم خاک بترتیب در مناطق بهار و همدان با متوسط آلودگی بیش از ‮‭170‬ و ‮‭300‬ تخم و لارو نماتد در گرم خاک شمارش شد. در آزمایش گردش زراعی تاثیر گیاهان مختلف زعفران، ذرت، گندم، یونجه، سیر، کدوی آجیلی، گشنیز، کانولا، جو و خیار در مقایسه با هم و سم متام سدیم روی کنترل نماتد طلایی در شرایط مزرعه بمدت 5 سال بررسی گردید. کاشت مداوم مارفونا رقم حساس سیب زمینی موجب کاهش محصول و بالا نگهداشتن جمعیت نماتد شد. ضد عفونی خاک با متام سدیم قبل از کشت سیب زمینی آلودگی ها را تا ‮‭96‬% کاهش داد. کاشت مداوم یونجه گیاه رایج منطقه و زعفران بعد از 5 سال جمعیت نماتد را در مقایسه با سال اول بترتیب ‮‭86‬% و ‮‭77‬%کاهش داد. بهترین تناوب خیار، سیر، کدو آجیلی و گندم بود که جمعیت نماتد را بعد از 5 سال حدود ‮‭96‬% و سپس تناوب گشنیز، کانولا، درت و جو که جمعیت را تا ‮‭88‬% پایین آورد. آزمایش آفتابدهی خاک با کشیدن پلاستیک روی کرت های آلوده به ‭G. rostochiensis ‬به مدت ،‮‭6 4‬ و 8 هفته در تابستان انجام شد. دمای سطح خاک زیر پوشش پلاستیک و کود مرغی و پلاستیک در مقایسه با تیمار بدون پلاستیک با دو برابر افزایش بترتیب تا ‮‭79‬ و ‮‭83‬ درجه سانتیگراد رسید، و در عمق ‮‭10‬ سانتیمتر تا ‮‭42‬ درجه هم ثبت شد. آفتابدهی بمدت ،‮‭6 4‬ و 8 هفته موجب کاهش بیش از ‮‭76‬% جمعیت نهایی تخم و لارو، افزایش سه برابری محصول غده و دو برابری رشد طولی گیاهان شد. بر اساس این یافته ها تلفیق آفتابدهی بمدت 4 هفته و تناوب گیاهان ذکر شده می تواند جمعیت های بالای نماتد طلایی را به زیر حد آستانه خسارت و مناسب کشت میزبان سیب زمینی برساند. پایش مستمر مزارع بذری و خوراکی در کشور توصیه میشود. واژه های کلیدی: نماتد طلایی، ‭Globodera rostochiensis ‬، سیب زمینی، آفتابدهی، گردش زراعی، ردیابی، کنترل