بررسی وضعیت مزارع بذری و بذور داخلی کلزا از نظر آلودگی به عوامل بیماریزای بذرزاد قارچی

مزارع بذری کلزا در 20 منطقه مختلف واقع در استانهای اردبیل، تهران، خراسان، خوزستان، فارس، قزوین، قم، کرمان، کرمانشاه وهمدان مورد بازدید قرار گرفتند و از نظر آلودگی اندام های هوایی به عوامل بیماریزای قارچی بررسی شدند. میزان آلودگی مزارع در مرحله گیاهچه از صفر تا 5 درصد، در مرحله قبل از گل از 3/1 تا 3/5 درصد و در مرحله قبل از برداشت از 3/3 تا حداکثر 10 درصد متفاوت بود. عوامل قارچی جداسازی شده به ترتیب فراوانی شامل Alternaria spp.، Ulocladium sp.، Phoma lingam، Stemphillium sp. بودند. همچنین 270 نمونه بذر کلزای تولید شده در مزارع فوق از نظر آلودگی به عوامل بذرزاد مورد بررسی قرار گرفتند و 2728 جدایه قارچ متعلق به 10 جنس مختلف بدست آمد. آلودگی بذور از صفر تا 60 درصد (میانگین 1/10 درصد) و درصد جوانه زنی بذور از 61 تا 100 درصد (میانگین 2/94 درصد) متفاوت بود. ارتباط مستقیمی بین درصد آلودگی بذور و میزان جوانه زنی آنها مشاهده نشد. بیشترین تعداد جدایه های بدست آمده به گونه های جنس آلترناریا (Alternaria spp. ) تعلق داشتند که شامل 1932 جدایه (= 8/70 % ازکل جدایه ها) بودند و به تفکیک گونه ها عبارت بودند از : 844 جدایه Alternaria brassicicola (= 9/30 % ازکل جدایه ها)، 799 جدایهA. alternata (= 3/29 ازکل جدایه ها)، 188 جدایه A. tennuissima (9/6 % ازکل جدایه ها)، 101 جدایهA. infectoria (7/3 % ازکل جدایه ها). آلودگی به گونه های این جنس در بذور تولید شده در تمام استانها و تقریبا روی همه ارقام مشاهده می شد. گونه های جنس آسپرژیلوس (Aspergillus spp.) با 640 جدایه ( 5/23 % کل جدایه) از نظر فراوانی در ردیف دوم قرار داشتند و به تفیکیک عبارت بودند از : 583 جدایه Aspergillus flavus (= 4/21 % از کل جدایه ها) و 57 جدایه A. niger (= 1/2 % از کل جدایه ها). آلودگی به گونه های این جنس نیز در بذور تولید شده تمام استانها و اکثرارقام مشاهده می شد. جدایه های متعلق به جنس Penicillium sp. با 57 جدایه (= 1/2 % ازکل جدایه ها) در گروه سوم قرار داشتند. جدایه های متعلق به جنس Ulocladium sp. با 53 جدایه (9/1 % ازکل جدایه ها) در گروه چهارم قرار داشتند. جدایه های گونه Phoma lingam که مهمترین عامل بیماریزای بذرزاد کلزا می باشد، هر چند با تعداد 20 جدایه (7/0 % ازکل جدایه ها) از فراوانی کمتر برخوردار بوده و در گروه پنجم قرار داشتند، اما همین مقدار آلودگی در بذر بالاتر از حد استاندارد (صفر) می باشد. بیشترین آلوگی به این عامل بیماری روی رقم هایولا 308 تولید شده در خوزستان مشاهده شد. همچنین در ارقام هایولا 408 و طلایه تولید شده در خوزستان نیز آلودگی به فوما دیده می شد. بذور سایر استانها عاری از این بیماری بودند. سایر جدایه ها (Bipolaris australiensis ، Fusarium reticulatum ، Mucor sp. ، Rhizopus sp. و Stemphylium sp. ) مجموعا 26 جدایه بودند و 9/0 % از کل جدایه ها را تشکیل می دادند. بررسی درصد جوانه زنی بذور آغشته به عوامل ذکر شده نشان داد که برخی از جدایه های A. brassicicola، A. infectoria، A. tennuissima، A. flavus، A. niger، B. australiensis، P. lingam و Ulocladium sp. می توانند باعث کاهش شدید جوانه زنی بذر گردند. همچنین مشخص گردید که نتایج بررسی بوته ها در مزرعه با نتایج بررسی بذور همخوانی دارد و از طریق بازدیدهای مزرعه ای تا حد زیادی می توان به وضعیت آلودگی بذور پی برد