مطالعه نوسانات جمعیت گونه های خسارتزای (Heliothis/Helicoverpa (Lepidoptera: Noctuidae و عوامل زنده و غیرزنده کنترل کننده جمعیت آنها روی نخود

کرم های پیله خوار نخود جنس Heliothisو Helicoverpa از مهمترین آفات کشاورزی در ایران و جهان می باشند. این گونه ها در منطقه غرب کشور و از جمله استان های لرستان،کردستان، کرمانشاه، آذربایجان شرقی و غربی از آفات درجه اول مزارع نخود و از عوامل اصلی کاهش میزان محصول می باشد. در این پژوهش نوسانات جمعیت گونه های Helicoverpa armigera، Heliothis peltiger و Heliothis viriplaca (که از لحاظ سیستماتیکی به هم نزدیک می باشند) روی نخود در استان لرستان (ایستگاه تحقیقاتی سراب چنگایی) طی سال های 1387 و 1388 بررسی شد. از آنجا که بهترین مرحله زندگی حشره بعنوان شاخص تراکم واقعی، متحرک ترین مرحله زندگی است، در این تحقیق از حشره کامل نمونه برداری شد. با نصب یک عدد تله نوری در مرکز مزرعه حشرات کامل بطور روزانه جمع آوری، شناسایی و تعداد آنها به تفکیک گونه و بطور روزانه ثبت گردید. دوره جمع آوری از تاریخ کاشت تا تاریخ برداشت بود. نتایج نشان داد که گونه H. viriplaca با فراوانی نسبی 55 درصد در سال 1387 و 74 درصد در سال 1388 بیشترین فراوانی را داشته و گونه غالب بود. گونه های H. armigera با فراوانی نسبی 58/27 درصد در سال 1387 و 17 درصد در سال 1388 و H. peltigera با فراوانی نسبی 25/17 درصد در سال 1387 و 8 درصد در سال 1388 در درجات بعدی اهمیت قرار داشتند. همچنین نتایج این پژوهش نشان داد که نوسانات جمعیت H. viripelaca به شدت تحت تاثیر عوامل جوی قرار دارد. کلمات کلیدی: تغییرات جمعیت، Helicoverpa ،Heliothis ، نخود