مطالعه پایداری و سازگاری عملکرد دانه لاینهای گندم دوروم در آزمایشات یکنواخت سراسری مناطق معتدل و سرد دیم

یکی از عوامل مهم در پایین بودن سطح عملکرد گندم دوروم در مزارع دیم، نبود ارقام متنوع و مناسب برای مناطق مختلف می باشد. لذا لزوم دستیابی به ارقام جدید پر محصول، متحمل به تنش های خشکی و سرما همراه با سایر صفات موثر در عملکرد بیشتر، از اهمیت خاصی برخوردار است. ولی اثر متقابل ژنوتیپ- محیط در مورد عملکرد باعث می شود که نتوان یک رقم اصلاح شده پرمحصول را برای مناطق مختلف توصیه کرد. در این پژوهش به منظور بررسی پایداری و سازگاری عملکرد دانه لاینهای گندم دوروم در مناطق مختلف با اقلیم معتدل و سرد، تعداد 14لاین پیشرفته گندم دوروم انتخابی از آزمایشات پیشرفته مقایسه عملکرد به همراه دو شاهد ساجی وG-1252 به مدت سه سال زراعی (94-1391) در مناطق مراغه، کردستان (قاملو)، سرارود، اردبیل و ارومیه در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در 3 تکرار تحت شرایط دیم ارزیابی شدند. بعلاوه به منظور مطالعه میزان تحمل سرمای زمستانه و واکنش ژنوتیپ ها به آبیاری تکمیلی، این پروژه در قالب آبیاری تکمیلی نیز در مراغه و سرارود اجرا گردید.براساس نتایج تجزیه واریانس مرکب، بین محیط ها، ژنوتیپ ها و اثر متقابل ژنوتیپ در محیطاختلاف آماری معنی داری مشاهده گردید. براساس نتایج GGE بای پلات، محیط ها به سه گروه و ژنوتیپ ها به چهار گروه تفکیک شدند.ارزیابی پایداری ژنوتیپ ها با استفاده از آماره پایداری امی (ASV) و GGE بای پلات نشان داد که امکان انتخاب ژنوتیپ های پایدار و پرمحصول در بین لاین های پیشرفته گندم دوروم نسبت به ارقام شاهد وجود داشته و لاین هایی نظیرG-1252 و 61-130/414-44//… درمناطق سردی مثل مراغه، قاملو و منطقه معتدل سرارود؛ و لاین 10 در منطقه اردبیل می توانند منبع ژنتیکی مطلوبی برای معرفی ارقام گندم دوروم متحمل به تنش های خشکی و سرما در دیمزارهای این مناطق باشند. میزان افزایش عملکرد لاین 61-130/414-44//…نسبت به رقم ساجی به ترتیب برابر 60، 11، 31، 10 و 17 درصد در مناطق دیم مراغه، سرارود، قاملو، اردبیل و ارومیه می باشد. در مجموع در طی سه سال، لاین61-130/414-44//…بطورمیانگین 27 درصد عملکرد بیشتری نسبت به رقم ساجی داشت.انجام آبیاری در مراحل کشت و اوایل گرده افشانی توانست عملکرد عمومی لاین ها را 14 و 68 درصد به ترتیب در مناطق مراغه و سرارود افزایش دهد که این افزایش برای لاین61-130/414-44//… درمنطقه مراغه 17 درصدودرسرارود 37 درصدبود.در نهایت، براساس نتایج حاصل از این تحقیق امکان گزینش لاین های اصلاحی با پایداری و عملکرد بالا نسبت به شاهد آزمایش، نشانگر بهبود ژنتیکی در برنامه های اصلاحی گندم دوروم مخصوصا در مناطق دیم سردسیر می باشد.واژه های کلیدی:پایداری عملکرد دانه، تجزیه AMMI و GGE بای پلات،گندم دوروم دیم