اندازه گیری فرسایش و رواناب در کرت های استاندارد به منظور ارزیابی فرمول جهانی فرسایش خاک

استفاده از روش های تجربی برآورد فرسایش در برنامه های حفاظت خاک و آبخیزداری مرسوم است. یکی از این روش ها، معادله جهانی فرسایش خاک می باشد که در جهان و به خصوص آمریکا در سطح وسیع مورد استفاده قرار می گیرد. از آنجا که این معادله در شرایط اکولوژیکی متفاوت از ایران و منطقه تجربه و پیشنهاد گردیده است، لازم است ابتدا ارزیابی و سپس مورد استفاده قرار گیرد. حوزه آبریز سد زاینده رود به عنوان اولین زیر حوضه بالادست از حوزه بزرگ زاینده رود، به سبب نقش مهمی که در تامین آب شرب، صنعت و کشاورزی منطقه مرکزی ایران دارد از اهمیت زیادی برخوردار بوده و لازم است که مدل های تجربی پیشنهادی و از جمله USLE مورد آزمایش قرار گیرد. طرح حاضر در پاسخ به این نیاز در ایستگاه تحقیقات آبخیزداری سد زاینده رود که در حاشیه جنوبی دریاچه سد واقع در استان اصفهان قرار دارد اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی شخم در جهت شیب و گندم دیم بود که در منطقه گسترش دارد. تیمار قرق نیز جهت مقایسه و ارزیابی و تعیین ارزش حفاظتی آن در این حوزه مهم انتخاب گردید. شیب ها 9%، 14%. 22%، 32 % (جهت شرقی) و 33% (جهت غربی) انتخاب گردیدند. تیمارهای مورد استفاده گندم دیم، شخم و قرق در نظر گرفته شد که به طور تصادفی در شیب های مورد نظر اجرا گردیدند. دو تیمار اول کشاورزی رایج منطقه بوده و تیمار سوم نیز ضرورت مدیریت حوضه به سبب اهمیت اجرای آن در کاهش رسوب و بهره برداری زمانی بیشتر از مخزن سد بوده است. در شیب 14% تیمارهای گندم دیم، شخم و قرق اجرا گردید و در سایر شیب ها شخم و قرق مورد اجرا و ارزیابی قرار گرفتند. ابعاد کرت ها 8/1*22 متر بوده و رواناب و رسوب آنها در انتهای کرت در داخل بشکه جمع آوری و در آزمایشگاه تعیین رسوب گردید. همچنین با تعیین فاکتورهای معادله جهانی در محل های مورد آزمایش، نسبت به محاسبه فرسایش از طریق معادله جهانی فرسایش خاک اقدام گردید. طرح از سال 1371 شروع و در سال 1380 خاتمه یافت. نتایج نشان داد که در کلیه تیمارها، مقادیر فرسایش خاک برآوردی نسبت به فرسایش اندازه گیری شده بیشتر بود. آزمون مقایسه میانگین ها به روشt استیودنت بین این دو نشان داد که در کلیه تیمارها که در شیب های مختلف اجرا گردیده بودند تفاوت معنی داری بین مقادیر برآوردی و مشاهده ای وجود دارد که حاکی از عدم انطباق مدل با داده های مشاهده ای می-باشد. ولی با توجه به تقارن خشکسالی 10 ساله منطقه با زمان اجرای طرح و تعداد کم کرت های آزمایشی، حداقل تا زمانی که طرح در دوره های آزمایشی طویل تر و با داده های آماری بیشتری انجام نگردد به صورت علمی و آماری قابل رد یا تایید نبوده ولی تا آن زمان و ارزیابی نهایی مدل، نمی توان از آن در برآورد فرسایش خاک بهره برد.کلید واژه ها: فرسایش خاک، معادله جهانی فرسایش خاک، ارزیابی مدل، سد زاینده رود، استان اصفهان