بررسی تنوع ژنتیکی جدایه های ایرانی ویروس لکه حلقوی نکروتیک هسته دارها با تاکید بر ژن پروتیین پوششی آنها

ویروس لکه حلقوی نکروتیک هسته دارها (Prunus necrotic ring spot virus-PNRSV) از جمله ویروس های مهم و خسارتزا در درختان میوه هسته دار، تعدادی از گیاهان باغی و زینتی و نیز دانه ریز محسوب می شود. آلودگی به این ویروس، در باغات هسته دار کشور گزارش شده است. اگرچه اطلاعات مدون و دقیقی از میزان خسارت آن در کشور ارایه نشده است، ولی گزارشات نشان می دهد که این ویروس به تنهایی قادر است 12 تا 33 درصد موجب کاهش رشد و تا 18 درصد باعث کاهش محصول در درختان هسته دار آلوده شود. اطلاعات اندکی در خصوص مشخصات مولکولی جدایه های ایرانی این ویروس بویژه در ناحیه ژن پروتیین پوششی آن موجود می باشد. در این تحقیق تعداد 293 نمونه علایم دار مشکوک (از جمله لکه برگی، موزاییک، پیسک و بدشکلی برگ) از درختان هسته دار در استان های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، البرز، تهران و قزوین جمع آوری شد و از از نظر آلودگی به PNRSV با استفاده از روش الایزا و به کمک آنتی بادی اختصاصی مورد آزمون قرار گرفت که تعداد 75 نمونه دارای واکنش مثبت در این آزمون بودند. همچنین در بین نمونه های علایم دار، بیشترین آلودگی بترتیب در آلبالو و آلو با 1/35 و 0/34 درصد و متعاقبا در هلو (5/25 درصد)، گیلاس (6/19 درصد)، شلیل (6/19 درصد) و زردآلو (17 درصد) به دست آمد. از دو استان اصفهان و خراسان رضوی بترتیب 48 و 147 نمونه تصادفی تهیه شد که در آزمون الایزا بترتیب صفر و دو نمونه دارای واکنش مثبت بودند. با استفاده از روش آر.تی.پی.سی.آر ژن پروتیین پوششی هفت جدایه ایرانی PNRSV تکثیر و توالی نوکلیوتیدی آن ها تعیین شد. بررسی توالی نوکلیوتیدی این جدایه ها نشان دهنده وجود درصد یکنواختی بالا (98 درصد) در بین آن ها بود. همچنین پس از هم ردیفی توالی ژن پروتیین پوششی هفت جدایه ایرانی به همراه 64 جدایه خارجی این ویروس از دیگر مناطق جهان با استفاده از نرم افزارCLUSTAL X 2 و رسم درخت تبارزایی با استفاده از روش Neighbor Joining (NJ) و به کمک نرم افزار MEGA5، نتایج حاصل نشان داد هفت جدایه ایرانی تعیین توالی شده در این بررسی بهمراه تعداد زیادی از جدایه های این ویروس، در گروه تبارزایی PV96 قرار گرفتند. دو جدایه PNRSV از آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی در یک زیرگروه همراه با جدایه های ChrT113 و PN1 (بترتیب از آمریکا و ترکیه) و پنج جدایه دیگر از البرز، تهران و قزوین در زیرگروه دیگری همراه با جدایه AF013286-Prune (از آمریکا) قرار گرفتند. با وجود اینکه در این بررسی تعداد کمی از جدایه های این ویروس تعیین توالی گردیدند، ولی یافته های حاصل از بررسی تنوع ژنتیکی همین تعداد از جدایه ها به ما کمک می کند تا قضاوت اولیه مبنی بر غالب بودن سویه PV96 در باغات مورد بررسی داشته باشیم و از آن بعنوان پیش فرض برای مطالعات تکمیلی آینده استفاده نماییم. لغات کلیدی: درخت میوه، بیماری ویروسی، تبارزایی.