تاثیر مولیبدن بر فعالیت آنزیم نیتروژناز، درصد پروتیین برگ و عملکرد گیاه یونجه

مولیبدن عنصری ضروری برای گیاهان بخصوص گیاهان تیره لگوم است. مولیبدن با حضور در آنزیم نیتروژناز نقش موثری در تثبیت نیتروژن در گیاهان این تیره دارد. از طرفی در گیاهان تیره لگوم که به عنوان علوفه مورد استفاده قرار میگیرند در صورتی که مولیبدن بیشتر از حد مجاز باشد، موجب بیماری در دام می گردد. بنابراین با هدف بررسی تاثیر مقادیر مختلف مولیبدن بر عملکرد کمی و کیفی یونجه، این آزمایش به صورت فاکتوریل و در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار و به مدت سه سال انجام گردید. در سال اول این آزمایش به صورت گلخانه ای در کرج و در سال های دوم و سوم به صورت مزرعه ای در کرج و شهرکرد اجرا گردید. قسمت اول آزمایش به صورت گلخانه ای در قالب طرح کاملا تصادفی با 4 تیمار ( خاک استریل شده و استریل نشده و بذور تلقیح شده و تلقیح نشده ) و سه سطح مولیبدن ( 0، 5 و 10 میلی گرم بر کیلوگرم خاک) و سه تکرار انجام شد. که تعداد گلدان ها 36= 3×4×3 عدد بود. در سال دوم و سوم آزمایش به صورت مزرعه ای در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 2 تیمار ( بذور تلقیح شده و تلقیح نشده) و سه سطح مولیبدن و سه تکرار در کرج و شهرکرد انجام گردید. کود نیتروژنه تنها در یک مرحله و قبل از کاشت از منبع اوره به میزان 25 میلی گرم نیتروژن خالص در کیلو گرم خاک مورد استفاده قرار گرفت. مصرف سایر عناصر بر اساس نتایج آزمون خاک و توصیه های کودی انجام گردید. در این آزمایش گیاه یونجه تا مرحله شکوفایی گل نگهداری گردید و سپس اندام هوایی و ریشه ها برداشت گردیدند. شاخص های رشدی گیاه، تعداد گره در ریشه، پروتیین برگ و مقدار مولیبدن برگ اندازه گیری گردید. نتایج بوسیله نرم افزار MSTATC وSAS تجزیه آماری شده و مقایسه میانگین ها بوسیله آزمون چند دامنه ای دانکن انجام گردید. نتایج سال اول کشت گلخانه ای نشان داد که تاثیر سطوح مختلف مولیبدن و باکتری ریزوبیوم و استریل خاک بر غلظت مولیبدن در اندام هوایی و ریشه و وزن تر ریشه معنی دار گردیده است و در سایر صفات اندازه گیری شده تفاوت معنی دار در سطح احتمال 5% مشاهده نشد. همچنین بالاترین عملکرد خشک مربوط به تیمار با کاربرد توام باکتری ریزوبیوم در خاک استریل و مولیبدن 5 میلی گرم در کیلوگرم خاک با عملکرد 57/37 گرم بود که در مقایسه با تیمار شاهد با عملکرد 15/30 گرم، 6/24 درصد عملکرد بیشتری نشان داد. غلظت مولیبدن در اندام هوایی و ریشه با افزایش سطوح مولیبدن بیشتر شد که این افزایش در تیمارهای تلقیح شده با ریزوبیوم نسبت به تیمارهای تلقیح نشده بیشتر بود. نتایج مزرعه ای در دو منطقه کرج و شهرکرد در طی دو سال نشان داد، اثرات تیمار های مولیبدن، تلقیح با باکتری ریزوبیوم و سال بر فاکتورهای عملکرد تر، عملکرد خشک، ارتفاع گیاه، درصد پروتیین، غلظت مولیبدن در اندام هوایی و ریشه و تعداد گره در ریشه معنی دار شد. به گونه ای که عملکرد خشک یونجه در کرج با مصرف 5 کیلو گرم مولیبدن به همراه تلقیح باکتری به 21/20 تن در هکتار در مقایسه با شاهد (5/15 تن در هکتار ) رسید و در شهرکرد اثر مصرف مولیبدن در طی دو سال نشان داد که مصرف 10 کیلوگرم مولیبدن در مقایسه با شاهد و عدم مصرف این عنصر اختلاف عملکرد خشک حدود 4 تن در هکتار داشت. در کلیه تیمارها تاثیر مولیبدن، باکتری در طی دو سال بر غلظت مولیبدن در اندام هوایی بیانگر این مطلب بود که غلظت مولیبدن پایین تر از حدی بود که برای نشخوارکنندگان موجب بیماری مولیبدنوسیس گردد.کلمات کلیدی: باکتری ریزوبیوم، بیماری مولیبدنوسیس، عملکرد، مولیبدن، یونجه