بررسی علل فرسایش حاشیه رودخانه سفید رود و پدیده پیچانرودی در آن

اغلب رودخانه ها در مسیر خود دارای پیچ و خم هایی می باشند که این پیچ و خم ها در دوره های زمانی مختلف سبب جابجایی و تغییرات کانال رودخانه ها می گردد، به این تغییرات از دیدگاه حفاظت خاک، فرسایش کناری اطلاق می شود. سفیدرود از بهم پیوستن دو رودخانه قزل اوزن و شاهرود در سد منجیل تشکیل می گردد و بزرگترین رودخانه حوزه جنوبی دریای خزر است. سفیدرود در کیاشهر به دریای خزر می ریزد. به منظور بررسی علل فرسایش حاشیه رودخانه سفیدرود و پدیده پیچانرودی در آن با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و بازدیدهای صحرایی، این رودخانه به دو بازه سردشت و دشت تفکیک شده است. نمونه های خاک متناسب با وضعیت دیواره ها در سطح کم آبی، متوسط و پرآبی انتخاب شد و دانه بندی، شاخص خمیرایی، رطوبت اشباع، مواد آلی، اسیدیته، شوری و تنش برشی نمونه های خاک تعیین شده است. جهت بررسی پدیده پیچانرودی از دو سری عکس های هوایی با مقیاس 50000: 1 مربوط به سال های 1334 و 1368 استفاده شد و پلان و محور رودخانه برای دوره زمانی 34 ساله تهیه گردید. با استفاده از پرگار و روش برازش مماس بر قوس های محور رودخانه، طول موج، طول قوس و شعاع قوس بدست آمد. بر اساس آن زاویه مرکزی و ضریب خمیدگی قوس های رودخانه مشخص گردید. در عملیات صحرایی نیمرخ عرضی رودخانه، سرعت و عمق آب رودخانه نیزاندازه گیری شد. با بررسی شعاع قوس های متناظر در محورهای رودخانه مشخص گردید که 50 درصد از محور رودخانه به سمت راست، 38 درصد به سمت چپ،14درصد بدون تغییر باقی مانده است. براساس درصد فراوانی زاویه مرکزی مشخص شد که 63 درصد پیچانرودی رودخانه توسعه نیافته، 24درصد شبه پیچانرودی، 11درصد پیچانرودی توسعه یافته می باشند. از بررسی و مقایسه داده های آزمایشگاهی و اطلاعات بدست آمده از عکس های هوایی نتیجه می شود که فقط تعدادی از پیچ وخم ها و جابجایی محور رودخانه با خصوصیات شیمیایی، فیزیکی، مکانیکی وتنش برشی خاک تحلیل پذیر است. برخی از جابجایی محور رودخانه با برداشت شن وماسه، توسعه کشاورزی دربستر سیلابی و حرکات تکتونیکی تحلیل پذیر می باشد.کلیدواژه ها:فرسایش کناری، پیچانرودی، مهندسی رودخانه،ریخت شناسی و رودخانه سپیدرود