ارزیابی صفات کمی و کیفی و امکان سنجی تلاقی درون گونه ای ژنوتیپ های کاهوی ایرانی با کاهوی آیسبرگ جهت بهره برداری در برنامه هیبریداسیون

انتخاب و ارزیابی تیپ های مختلف از ژنوتیپ های کاهو و استفاده در برنامه های اصلاحی حایز اهمیت است. بدین منظور از تیپ های رومن و آیسبرگ کاهو در کشور استفاده شد. در این پروژه صفات کمی و کیفی تیپ های کاهوی رومن از ژنوتیپ های بومی کشور شامل: رقم وارش و رقم کاهو پیچ اهواز و ژنوتیپ های برازجان، کرج، ورامین، نیشابور، اردبیل، جهرم همراه با تیپ هایی از کاهوی آیسبرگ شامل ارقام : ساهارا، رینو، گریزلی، بومبولا و باجر مورد ارزیابی قرار می گیرند تا والدین مطلوب که دارای صفات تکمیلی یکدیگر می باشند شناسایی و در پروژه تلاقی استفاده شوند. ارزیابی های کمی وکیفی در سال نخست انجام شد تا ژنوتیپ های مناسب برای تلاقی با اهداف مطرح شده انتخاب شوند. در آزمایشی دیگر ویژگی های سیتولوژیکی این ژنوتیپ ها نیز مورد بررسی قرار گرفت. ابتدا نشاهای ژنوتیپ های مورد بررسی در شرایط گلخانه ای تهیه و سپس به مزرعه منتقل و در قالب طرح آماری بلوک های کامل تصادفی در 3 تکرار کشت شدند. شاخص های موثر در عملکرد و شاخص های کیفی مورد ارزیابی قرار گرفتند. مقایسه میانگین صفات نشان داد که بیشترین تعداد برگ، طول و عرض برگ، به ژنوتیپ های گریزلی، برازجان، کرج و کمترین تعداد برگ، طول و عرض برگ به ژنوتیپ باجر تعلق داشت. در این بررسی بیشترین طول و قطر هد به ژنوتیپ های گریزلی و برازجان تعلق داشت. این ژنوتیپ ها از نظر شاخص عملکردی بالاترین عملکرد را دارا بودند. همچنین ژنوتیپ های باجر و اردبیل دارای کمترین اندازه از نظر طول و قطر هد و در نتیجه دارای پایین ترین عملکرد بودند. در این بررسی ژنوتیپ های ساهارا، گریزلی، دارای هد کاملا فشرده و سایر ژنوتیپ های دارای هد نیمه فشرده تاکم بودند. بومبولا، ساهارا، گریزلی، نیشابور و جهرم زودرس ترین و جهرم، پیچ اهواز، باجر دیررس ترین ژنوتیپها بودند. در هیچ یک از ژنوتیپ های مورد بررسی آنتوسیانین مشاهده نشد. در ارزیابی سیتولوژیکی مشخص شد گرچه ژنوتیپ هایی که از نظر مورفولوژی با همدیگر شباهت دارند، اما این ژنوتیپ ها از نظر ویژگی های کروموزومی با یکدیگر متفاوت هستند. مقایسه میانگین طول ژنوم ژنوتیپ های مورد بررسی نشان داد که بیشترین میانگین طول ژنوم متعلق به رینو (45/62 میکرون) و کمترین میانگین طول ژنوم به ژنوتیپ وارش (19/94 میکرون) تعلق داشت. از نظر تعداد ماهواره، ژنوتیپ های کرج، نیشابور، وارش، ورامین، اردبیل، جهرم، گریزلی، بومبولا و باجر بدون ماهواره، اما ژنوتیپ های پیچ اهواز و ساهارا دارای یک جفت ماهواره و ژنوتیپ های برازجان و رینو دارای دو جفت ماهواره بودند.واژه های کلیدی: کاهو، ارزیابی، صفات کمی و کیفی، ژنوتیپ بومی، آیسبرگ، عملکرد