بررسی حساسیت ارقام مختلف گوجه فرنگی به بید گوجه فرنگی (Lep.:Gelechiidae) Tuta absoluta

بید گوجه فرنگی، (Lep.:Gelechiidae)Tuta absoluta (Meyrick) یکی از آفات مهم گوجه فرنگی Solanum lycopersicum L. است که پتانسیل خسارت زایی بالایی دارد. با ورود آفت در سال 1389 به کشور و انتشار سریع آن در اکثر مناطق کشت گوجه فرنگی، تحقیقات آزمایشگاهی ومزرعه ای برای مدیریت آفت ضروری است. در این تحقیق حساسیت 7 رقم گوجه فرنگی معمول کشت مناطق مختلف کشور شامل ‘Primo Early’، ‘Petomeck’، ‘Cal J N3’، ‘Rio Grande’، ‘Super 2270’، ‘Super Strain B’ و ‘Early Urbana Y’ از موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کشور تهیه شد و حساسیت آنها به آفت طی آزمایشات مزرعه ای و آزمایشگاهی در 3 استان تهران، کرمان و کرمانشاه طی سالهای 95-1393 بررسی شد. آزمایشات مزرعه ای به روش بلوک های کامل تصادفی در 4 تکرار و یک بلوک شاهد با کنترل آفت انجام شد. شمارش هفتگی دالانهای برگی (دارای و فاقد لارو زنده) و میوه های آلوده به آفت در واحد بوته در هر کرت انجام شد. میوه های برداشتی از 10 بوته علامتگذاری شده هر کرت شمارش و وزن شدند و تعداد آلوده به آفت تعیین گردید. آزمایشات آزمایشگاهی در شرایط دمای C°1±25، رطوبت 5±60 درصد و دوره نوری 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی شامل آزمایش دموگرافی و تهیه جدول زندگی بید گوجه فرنگی روی ارقام یاد شده انجام شد. طبق نتایج مزرعه ای در شرایط آب و هوایی متفاوت حساسیت ارقام به آفت متفاوت بود. در مناطق گرم و خشک، رقم پتومک متحمل و رقم سوپر 2270 حساس بودند. در مناطق معتدل گرم، ارقام سوپراسترین بی و ریوگراند متحمل بودند در حالی که پتومک و کال جی ان 3 حساس بودند و در مناطق معتدل ارقام ارلی اوربانا وای متحمل و کال جی ان 3، پریموارلی حساس تعیین شدند. طبق نتایج استان تهران در دو سال 94 و 95، هیچ کاهش محصول ناشی از آفت در ارقام پریمو ارلی، سوپر 2270 و سوپر استرین بی نسبت به شاهد مشاهده نشد ولی در این دو سال، بیشترین کاهش محصول در رقم کال جی ان 3 به ترتیب 65/18% و 71/8% دیده شد. شبیه نتایج مناطق معتدل، نتایج آزمایشات دموگرافی بید گوجه فرنگی روی ارقام مختلف گوجه فرنگی نشان داد که رقم های ارلی اوربانا وای و پریمو ارلی متحمل تر و رقم کال جی ان 3 حساس تر به آفت بودند. بطوری که طول دوره پیش از بلوغ در رقم ارلی اوربانا وای بیشترین، 42/26 روز و در رقم کال جی ان 3 کمترین، 83/20 روز بود. طول عمر بالغ نر و ماده نیز در رقم ارلی اوربانا وای بیشترین و به ترتیب 42/30 و 52/38 روز و در رقم کال جی ان 3 کمترین و به ترتیب 67/11 و 8/18 روز بدست آمد. پارامترهای جمعیتی شامل میزان تولید مثل خالص (R0) از بیشترین مقدار، 94/80 نتاج به ازای ماده، در رقم کال جی ان 3 تا کمترین مقدار، 87/45 نتاج در رقم پریموارلی دیده شد. نرخ ذاتی افزایش جمعیت (r) و نرخ متناهی افزایش جمعیت (λ) به ترتیب در رقم ارلی اوربانا وای کمترین، 1052/0 و 1109/1 بر روز و در رقم کال جی ان 3 بیشترین، 1522/0 و 1644/1 بر روز بودند.واژگان کلیدی: بید گوجه فرنگی، ارقام گوجه فرنگی، مقاومت، دموگرافی، ترجیح میزبانی