زیتون ژنوتیپ BN3 دیررس و با قابلیت برداشت روغنی و کنسروی(دو منظوره)

زیتون ( Olea europaea L.) یکی از مهمترین محصولات باغی دنیا محسوب می شود به طوری که سطح زیر کشت بارور آن در دنیا بیش از 10 میلیون هکتار می باشد و هیچ کدام از محصولات باغی چنین سطح زیر کشتی را ندارند. محصول آن شامل روغن زیتون با تولید سالیانه حدود سه میلیون تن و میوه زیتون فرآوری شده (کنسروی) 2300 هزار تن می باشد. منشا دقیق زیتون مشخص نیست، ولی بر اساس آثار به دست آمده از فسیل های مربوط به 70-60 هزار سال قبل، کشت وکار آن در کشورهای حوزه مدیترانه به دوره قبل از میلاد باز می گردد تا آنجا که قدمت درختان با بیش از 5000 سال سن در لبنان و فلسطین و جزیره کرت در یونان گزارش شده است. در کشور ما نیز درختان زیتون خودرو با قدمت زیاد، بیشتر در رشته کوه زاگرس به ویژه استان های کرمانشاه، ایلام، کهکیلویه و بویر احمد و فارس به فراونی دیده می شود. بر همین اساس به منظور بهره برداری از منابع ژنتیکی زیتون کشور، در سال 1383 در قالب طرح شناسایی جمع آوری ژنوتیپ های زیتون کشور در 11 استان اجرا گردید.ژنوتیپ BN3 در استان کرمانشاه از منطقه بان آواره شناسایی و جمع آوری گردید. تحقیقات بعدی در سال 1385 با کشت بیش از 110 ژنوتیپ در کلکسیون ایستگاه تحقیقات طارم ادامه یافت. به منظور بررسی انعطاف پذیری ژنتیک BN3 در شرایط آب و هوایی مختلف، آزمایشات سازگاری منطقه ای با انجام چند پروژه تحقیقاتی در ایستگاه های تحقیقات زیتون طارم و سرپل ذهاب، صفات رویشی و زایشی این ژنوتیپ همراه با ژنوتیپ های جمع آوری شده دیگر مورد ارزیابی قرار گرفت. بررسی ویژگی های رویشی نشان داد تاج درخت ژنوتیپ BN3دارای عادت رشد گسترده با تراکم تاج متوسط و قدرت رشد متوسط(نسبتا پاکوتاه) می باشد. دارای برگ ها بلند، با پهنای متوسط و به شکل بیضی تا سرنیزه ای و به رنگ سبز تیره است.از نظر تراکم تاج در گروه با تاج نیمه متراکم قرار میگیرد. این ژنوتیپ در مقایسه با رقم روغنی با طول میانگره 43/3 سانتیمتر و تاج باز و یا رقم آربکین با فاصله میانگره 42/1 سانتیمتر با تاج متراکم، دارای فواصل میانگره 01/2 سانتیمتر بوده و با تراکم تاج نزدیک به رقم زرد و رقم دیره دارد.نتایج مقایسه میانگین دوساله نشان داد در صفت خودگرده افشانی، ژنوتیپ BN3 تشکیل میوه اولیه 8/5 درصد در گل های کامل است و83/0درصد کل گل ها های ایزوله شده(گل های کامل و ناقص) در حالت خودگرده افشانی به میوه نهایی تبدیل می شود. در گرده افشانی آزاد در ژنوتیپ BN3 6/9درصد از گل های کامل تشکیل میوه میدهند. در گرده افشانی آزاد فقط1درصد از کل گل های ژنوتیپ BN3 به میوه نهایی تبدیل می شود. ژنوتیپ BN3 با داشتن شاخص بیش از 1 در گروه زیتون های خود سازگار قرار می گیرد. نتایج مقایسه میانگین درصد جوانه زنی دانه گرده در 60 رقم و ژنوتیپ که از هر ژنوتیپ در چهار تکرار و در یک سال انجام شد نشان داد ژنوتیپ BN3 با 4/56درصد جوانه زنی دانه گرده فاقد اختلاف معنی دار با ارقام روغنی، زرد و کنسروالیا می باشد.بررسی سه مرحله برداشت میوه نشان داد در برداشت شهریور ماه به منظور تهیه زیتون کنسروی ژنوتیپ BN3 از نظر وزن میوه با 44/5 گرم در گروه میوه های بزرگ قرار دارد به دلیل دیررس بودن وزن میوه در آبان ماه به 37/6 گرم و نسبت گوشت به هسته از 86/7 در شهریور به 01/9 در آبان ماه می رسد. وزن هسته 612/0 گرم در گروه میوه های با هسته بزرگ است. BN3 از نظر سن باردهی، بسیار زود بارده می باشد. از نظر مقاومت به سرما دارای مقاومت نسبی بالا می باشد. میانگین عملکرد چهارساله این ژنوتیپ 5437 کیلو گرم در هکتار بد ست آمد. بیشترین عملکرد حاصله از این ژنوتیپ 10855 کیلوگرم در هکتار در سال 93 بود. دارای شاخص سال آوری متوسط(36/0) نسبت به بقیه ژنوتیپ های مورد ارزیابی بود. از نظر ترکیب اسید های چرب دارای پرفایل منطبق با استاندارد IOC می باشدو مقدار اولییک اسید آن 67 درصد است. از نظر تکثیر با قلمه نیمه خشبی در شرایط میست نسبتا سخت ریشه زا است. نتایج بررسی مقاومت به تنش خشکی در شرایط آزمایش گلدانی و باغی ای نشان داد ژنوتیپ BN3 دارای مقاومت بالایی نسبت به تنش خشکی در مقایسه با سایر ژنوتیپهای زیتون می باشد.کلمات کلیدی: زیتون، رقم، پومولوژی، عملکرد، وزن میوه، نسبت گوشت به هسته، اسید های چرب، ریشه زایی