محاسبه بهره وری آب در محصولات عمده کشاورزی استان همدان و ارایه راهکارهای مناسب برای افزایش بهره وری و مدیریت مصرف آب

کمبود آب در آینده، بیشتر مناطق کشور را با بحران مدیریت منابع آب مواجه خواهد کرد. بیشترین حجم آبی که در استان همدان استفاده می شود، صرف تولیدات کشاورزی می شود. در نتیجه حجم عمده تلفات آب نیز مربوط به این بخش می باشد. بهره وری موضوعی است که در کلیه نظام های اقتصادی جهت استفاده بهتر از منابع و ارتقا سطح زندگی مطرح است. بطوریکه افزایش بهره وری بهترین و موثرترین روش دستیابی به رشد اقتصادی، با توجه به کمیابی منابع تولید است. لذا انجام پژوهش های اقتصادی در زمینه تحلیل و تعیین بهره وری عوامل تولید و تخصیص بهینه آنها در زیر بخش های مختلف کشاورزی ضروری به نظر می رسد. از آنجا که شرایط محلی و موقعیت جغرافیایی هر منطقه متفاوت است، بنابر این تحقیقات منطقه ای مهم ترین عامل برای افزایش تولید و رفع موانع کشاورزی است. هدف از این تحقیق، تعیین و ارزیابی میزان بهره وری آب برای هر یک از محصولات عمده زراعی در سال زراعی 97-1396 و ارایه راهکارهایی برای ارتقا وضعیت فعلی آن تدوین شده است. اطلاعات مورد نیاز در این تحقیق به صورت داده های مقطعی از کشاورزان منطقه و با روش نمونه گیری تصادفی بوسیله تکمیل پرسشنامه و مصاحبه با کشاورزان جمع آوری شده است. متناسب با هدف تحقیق از سه نوع شاخص مختلف بهره وری آب شامل CPD، BPD و NBPD استفاده گردید. با استفاده از روش حداقل مربعات معمولی اقدام به تخمین تابع تولید با دو فرم ترانسنتدنتال و ترانسلوگ شده و با توجه به معیار های انتخاب مدل، تابع مطلوب برای هر محصول انتخاب گردید. با استفاده از تابع تولید منتخب نحوه استفاده از عوامل تولید مورد بررسی قرار گرفت. همچنین به منظور شناسایی و استخراج ابعاد بهره وری آب از روش تحلیل عاملی اکتشافی و تاییدی استفاده شد. نتایج تحقیق نشان داد در محصولات سیب زمینی، چغندرقند و ذرت علوفه ای کشاورزان کم آبیاری می کنند. همچنین در روش آبیاری مدرن از نظر مصرف آب، کشاورزان بسیار منطقی عمل می کنند تا بهره بردارانی که به روش سنتی مزارع را آبیاری می کنند. در بین شهرستان های مختلف نیز از نظر بهره وری آب شهرستان های اسدآباد، تویسرکان و نهاوند بیشترین بهره وری فیزیکی و شهرستان های تویسرکان، بهار و همدان بالاترین بهره وری اقتصادی را در میان شهرستان های استان دارا هستند. همچنین نتایج تحلیل عاملی تاییدی نشان داد از الگوی هفت عاملی سازه بهره وری آب، مهمترین عوامل شامل مولفه مدیریتی و فنی و زراعی است. این دو عامل قادر هستند 54/32 درصد از واریانس کل بهره وری آب را توضیح دهند. ایجاد رابطه ی رگرسیونی بین عوامل تاثیرگذار و میزان بهره وری نشان داد، یک واحد تغییر در انحراف معیار عوامل مدیریتی، فنی و زراعی باعث می شود انحراف معیار میزان بهره وری آب به ترتیب به اندازه ی 435/0 و 342/0تغییر پیدا کند. کلمات کلیدی: آب، بهره وری، تحلیل عاملی، رگرسیون، کشاورزی، همدان.