امکان پذیری پخش سیلاب با بررسی خصوصیات زمین شناسی و ژیومرفولوژی نواحی فلیشی ایران (مطالعه موردی حوزه آبخیز ماشکید)

لایه ها و تشکیلات زمین شناسی که توانایی ذخیره و انتقال آب را داشته باشند، آبخوان می گویند. عملیات آبخیزداری و آبخوانداری جهت کنترل و استفاده از سیلابها و تغذیه آبخوانها در اقلیمهای خشک تا نیمه خشک می تواند جز گزینه های مناسب باشد. آبخوانداری یا عملیات پخش سیلاب می تواند در زمان کوتاهی اجرا شده و اثرات آن در کوتاه مدت در منطقه از طریق افزایش پوشش گیاهی و تقویت مراتع و تغذیه آب زیرزمینی و ازدیاد منابع آب و رونق کشاورزی و همچنین افزایش رطوبت، نمایان گردد. اگرچه وضعیت و لیتولوژی سازندهای فلیشی به دلیل ریزدانه بودن و املاح از عوامل محدود کننده برای پروژه های آبخوانداری محسوب می گردد، اما در چنین وضعیتی نیز می توان با تمهیداتی برروی عملیات آبخیزداری و همچنین گسترش عملیات آبخوانداری- پخش سیلاب، برنامه ریزی نمود. در این تحقیق سعی شده تا معیارهایی در مکانیابی این سیستم ها در حوزههایی با زخنمون سازندهای فلیشی (حوضه آبخیز ماشکید) ارایه شود.آبخوانها عموما حاصل انباشت رسوبات دانه درشت در نواحی خروجی آبخیزها بوده و پخش سیلاب بر آبخوان نیز مهار و انحراف روانابهای سطحی و سیلابها بر روی عرصه های آبخوان و مدیریت لایه های متخلخل مخازن زیرزمینی می باشد. به طوری که حفاظت و توسعه منابع طبیعی و بهبود کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی برای دستیابی به اهداف چند منظوره را به دنبال دارد. بررسی مختصات آبخوان، مساحت، نوع رسوبات، ضخامت آبرفت، عمق سطح ایستابی، ضریب تخلخل کل، وضعیت آبدهی (برداشت سالیانه)، افت سالانه، کیفیت آب، ضریب آبگذری و ذخیره حجم آبخوان در این زمینه مطرح است. به طور کلی، وجود آبخوان نشان دهنده استعداد منطقه به منظور ذخیره سازی و تغذیه می باشد. در حوزه ماشکید، آبخوان نسبتتا کم ضخامت که سطح آب زیرزمینی نیز عمیق نمی باشد، وجود دارد. عمق چاههای بهره برداری از 2 متر تا 12 متر در آن متغیر است. رخنمون نسبتا وسیع سازند ضخیم فلیشی که تناوبی از ماسه سنگ و شیل است به لحاظ فرسایش پذیری و ریزدانه بودن شیلها، سبب گردیده بر روی بسیاری از پارامترهای موثر بر پخش سیلاب در سطح منطقه تاثیر منفی بگذارد. لذا تحقیق در مکانیابی پخش سیلاب در این حوزه مشخص نمود که علیرغم حضور سازند فلیشی، آبرفتهای مدخلهای ورودی دشت (مخروط افکنه ها) و بستر آبراهه ها و کیفیت آبهای سطحی در این نواحی می تواند مناسب طرحهای پخش سیلاب باشند. شیب هیدرولیکی، جهت جریان آب زیرزمینی و سرعت آن در مدخلهای ورودی از حوزههای کوهستانی بالادست سبب می گردد تا احجام تغذیه شده در این نواحی به سمت مرکز سفره و پایین دست زهکش شده و به سمت خروجی دشت در سطح آبخوان پخش گردد. تغذیه با آبهای سطحی دارای کیفیت مناسب در مدخلهای مورد نظر علاوه بر تاثیر بر سطح و حجم آب سفره تاثیر قابل توجه ای بر بهبود کیفیت آب آبخوان خواهد داشت. واژه های کلیدی: زمین شناسی، ژیومرفولوژی، پخش سیلاب، تشکیلات فلیش، حوزه آبخیز ماشکید ، آبخوانداری، آبخیزداری، مکران